کتاب سنت زیباشناسی آلمانی اثر کای همرمایستر، ترجمه محمدرضا ابوالقاسمی، انتشارات ماهی

کتاب «سنت زیباشناسی آلمانی» تنها مرور کلی و نظام‌مند موجود درباره زیباشناسی آلمان از سال ۱۷۵۰ تاکنون است. این اثر با بررسی اندیشه‌های باومگارتن آغاز می‌شود و همه نویسندگان برجسته زیباشناسی آلمانی را در بر می‌گیرد؛ از کانت، شیلر و شلینگ گرفته تا هگل، نیچه، هایدگر، گادامر و آدورنو. کتاب تصویری روشن، عمیق و غیر‌فنی از تحول و سیر اندیشه زیباشناختی آلمان ارائه می‌دهد و در صورت لزوم، دیدگاه‌ها را در چارچوبی فلسفی گسترده‌تر قرار می‌دهد. اهمیت این کتاب فراتر از مرزهای فلسفه است و علاقه‌مندان مطالعات ادبی، هنرهای زیبا و موسیقی نیز از آن بهره‌مند می‌شوند. در میانه قرن هجدهم، فیلسوف آلمانی الکساندر باومگارتن‌ (۱۷۱۴ تا ۱۷۶۲) اصطلاح «زیباشناسی» را برای نخستین بار ابداع کرد تا نظریه‌ای درباره «حساسیت» را معرفی کند؛ نظریه‌ای که نوعی دانش ویژه، یعنی دانشی برخاسته از ادراکات حسی و نفسانی انسان را توضیح می‌داد. باومگارتن با بیان این دیدگاه در برابر سنت دیرپای فلسفه غرب ایستاد؛ سنتی که از افلاطون تا رنه دکارت، شناخت حسی را دانشی نازل‌تر از شناخت عقلی می‌دانست و آن را از جایگاه معرفت مشروع خارج می‌کرد. در کنار این جریان فلسفی، سنت مذهبی مسیحیت و به‌ویژه آیین‌گرایی پروتستان در آلمان نیز نسبت به لذت حسی و خوشایند ناشی از تجربه ادراکات، واکنشی محتاطانه و حتی منفی نشان می‌داد. با وجود این، باومگارتن با جسارت، فلسفه‌ای را پایه گذاشت که در آن «ادراک حسی» به‌عنوان روشی معتبر برای شناخت پذیرفته می‌شد. او این نوع شناخت را «شناخت گیج» یا «شناخت آشفته» نامید؛ گیج از آن‌رو که دانستن ما در این حوزه کاملاً منطقی و صوری نیست ـ همان‌گونه که عقل در منطق یا ریاضیات عمل می‌کند ـ بلکه نوعی ترکیب از حس و داوری عقلانی به شمار می‌رود؛ همانند لحظه‌ای که در برابر زیبایی ماه کامل داوری می‌کنیم. از دیدگاه باومگارتن، این «شناخت آشفته» تنها منحصر به فرد انسان است، زیرا تجربه حسی هر فرد از دیگری متمایز است؛ بوی گل سرخ برای من تجربه‌ای متفاوت از تجربه شماست. با این‌همه، همین تفاوت، غنا و پیچیدگی ویژه‌ای به تجربه زیباشناختی ما می‌بخشد و بنیان سنت زیباشناسی آلمانی را شکل می‌دهد.