کتاب طنزآوران جهان نمایش اثر نیکلای گوگول، ترجمه داریوش مودبیان، انتشارات نشر گویا

نمایشنامه «بازرس» یک کمدی انتقادی در پنج پرده است که به قلم نیکلای گوگول، نویسنده برجسته روس، نوشته شده است. گوگول به باور بسیاری از منتقدان، آغازگر ژانر رئالیسم در ادبیات نمایشی روسیه به شمار می‌آید. این اثر نخستین بار در سال ۱۸۳۶ منتشر شد و گفته می‌شود ایده اولیه آن بر اساس حکایتی بوده که پوشکین برای گوگول بازگو کرده بود. «بازرس» را می‌توان یکی از شاخص‌ترین نمونه‌های کمدی اشتباهات دانست؛ نمایشی که با رویکردی طنزآلود، ابعاد مختلف انسان مدرن و تناقض‌های رفتاری او را بازتاب می‌دهد. گوگول در این اثر با نگاهی انتقادی و در عین حال سرگرم‌کننده، حماقت و فساد ریشه‌دار در دستگاه بروکراتیک روسیه تزاری را به سخره می‌گیرد. همین ویژگی، جایگاه این نمایشنامه را در تاریخ تئاتر جهان تثبیت کرده و آن را حتی در فهرست پانزده اثر برتر نمایشی نشریه The Telegraph قرار داده است. ماجرای نمایش در یک شهر کوچک روسیه رخ می‌دهد؛ شهری که مقاماتش به ریاست شهردار درگیر فساد و رشوه‌خواری هستند. هراس آن‌ها زمانی شدت می‌گیرد که خبری به دستشان می‌رسد مبنی بر اینکه بزودی یک بازرس ناشناس برای تحقیق درباره عملکردشان وارد شهر خواهد شد. ترس از رسوایی و برملا شدن تخلفات، آن‌ها را دستپاچه و مضطرب می‌کند. در اوج این آشفتگی، مقامات به اشتباه مردی جوان به نام «خلستاکف» را بازرس می‌پندارند. او کارمندی بی‌مسئولیت و ساده‌دل از سن‌پترزبورگ است که به طور اتفاقی وارد شهر شده است. سوءتفاهمی که شکل می‌گیرد، منجر به موقعیت‌های کمیک و هجوآمیزی می‌شود که پرده از حرص، حماقت، حقارت و چاپلوسی مقامات اداری برمی‌دارد. «بازرس» نه تنها یک نمایشنامه سرگرم‌کننده محسوب می‌شود، بلکه همچون آینه‌ای دقیق، ساختار معیوب و فساد سیستماتیک جامعه‌ای بروکراتیک را بازنمایی می‌کند؛ اثری که همچنان پس از گذشت نزدیک به دو قرن، تازگی و ارزش انتقادی خود را حفظ کرده است.