کتاب پیشگامان نمایش در ایران اثر ناصر حسینی مهر، انتشارات ماهریس

به باور حسینی‌مهر، نسل جدید تئاتر ایران از میراث و میراث‌داران کهن این سرزمین فاصله‌ی بسیار گرفته و آگاهی درستی از فرهنگ تئاتری دهه‌های آغازین قرن اخیر، که در حقیقت دوران طلایی تئاتر ایران به‌شمار می‌آید، ندارد. او در همین راستا اقدام به تألیف کتابی با عنوان «پیشگامان نمایش در ایران» کرده است؛ اثری که مجموعه‌ای از دیدگاه‌ها، خاطرات و نظرات نسل‌های پیشین تئاتر ایران و حاصل گفت‌وگوهای مستقیم او با بزرگان این عرصه است. در این کتاب، حسینی‌مهر روایت‌هایی متنوع از تجربه‌های صحنه‌ای هنرمندان و فعالان تئاتر ایران، شیوه‌ی کار آنان با استادان خود، و روند شکل‌گیری هنر نمایش در ایران را بازگو می‌کند؛ استادانی که در واقع نیاکان فرهنگ تئاتری امروز ما به‌شمار می‌آیند. کتاب «پیشگامان نمایش در ایران» شامل مطالب ارزشمندی است؛ از جمله خاطرات و تجربه‌های «عطاءالله زاهد» درباره‌ی حضورش در نمایش ـ اپرت «رستاخیز شهریاران ایران» که حدود یک قرن پیش به همت «میرزاده عشقی» در تهران، شیراز و اصفهان به اجرا درآمد، تا روایت «سیف‌الدین کرمانشاهی» از عشق نافرجامش به «قمرالملوک وزیری». همچنین ماجرای آتش‌سوزی تئاتر سعدی و چگونگی ورود نخستین زنان بازیگر چون «ایران دفتری»، «چهره آزاد» و «عصمت صفوی» به گروه‌های نمایشی تحت هدایت استادانی همچون «نصر»، «مهرتاش» و «نوشین» در این کتاب بازگو شده است. از سوی دیگر، شنیدن پای صحبت بسیاری از بزرگان تئاتر همچون «اسکویی‌ها»، «جعفری»، «جوانمرد»، «اصغر بیچاره»، «رادی» و بسیاری دیگر، از بخش‌های خواندنی این اثر است. همچنین نخستین تمرین‌نگاری تئاتر به قلم «سعید سلطانپور» و آخرین دیدگاه‌های استادانی چون «رکن‌الدین خسروی» و «خسرو حکیم‌رابط» درباره‌ی صحنه و جایگاه تئاتر در زندگی دیروز و امروز ما، از جمله مطالب برجسته‌ای است که می‌توان در کتاب «پیشگامان نمایش در ایران» یافت.