کتاب معماری اثر مهرداد قیومی بیدهندی، انتشارات سمت

موضوع این کتاب، بررسی معماری در سده‌های نخست تا سیزدهم هجری است؛ معماری‌ای که عمدتاً به دست مسلمانان در سرزمین‌های اسلامی شکل گرفته و گسترش یافته است. هدف اصلی کتاب، ارائهٔ تصویری جامع و منسجم از دانش تاریخی موجود دربارهٔ این نوع معماری و مسیر تکامل آن در دوره‌های مختلف است. ساختار و تبویب کتاب بر پایهٔ ترکیبی از تقسیم‌بندی جغرافیایی و تاریخی تنظیم شده است. بر این اساس، جهان اسلام به دو بخش کلی—سرزمین‌های شرقی و سرزمین‌های غربی—تقسیم شده و سپس در هر پهنه، سیر تاریخی بر اساس ادوار متناسب با ویژگی‌های فرهنگی و سیاسی آن مناطق بررسی می‌شود. کتاب شامل چند بخش اصلی است: بخش نخست به کلیات و مبانی نظری اختصاص دارد؛ بخش دوم آغاز معماری اسلامی در سده‌های اول و دوم هجری را در بر می‌گیرد؛ بخش سوم به سرزمین‌های شرقی از سدهٔ سوم تا ششم می‌پردازد؛ بخش چهارم، معماری در سرزمین‌های غربی از سدهٔ سوم تا هفتم را بررسی می‌کند؛ بخش پنجم، تحولات معماری در سرزمین‌های شرقی طی سده‌های هفتم تا نهم را دنبال می‌کند؛ بخش ششم، معماری سرزمین‌های غربی را از سدهٔ هفتم تا سیزدهم تحلیل می‌کند؛ و سرانجام بخش هفتم به دورهٔ سده‌های دهم تا سیزدهم در سرزمین‌های شرقی اختصاص دارد. هر یک از این بخش‌ها شامل فصولی است که با ادوار حکومت‌های اصلی و تحولات سیاسی-فرهنگی زمان خود مطابقت دارد. کتاب در دو مجلد تنظیم شده است؛ مجلد نخست شامل بخش‌های اول تا چهارم بوده و مبنای تاریخی و جغرافیایی معماری اسلامی را در گستره‌ای از شرق تا غرب جهان اسلام تبیین می‌کند.