کتاب خانه‌خوانی اثر علی طباطبایی، انتشارات اطراف

خانه برای همۀ ما مفهومی فراتر از یک ساختمان یا سرپناه ساده دارد. ما در خانه زندگی می‌کنیم، رشد می‌یابیم و از لحظه‌های آن خاطره می‌سازیم. از همین رو، پیوند عاطفی عمیقی با خانه داریم و دل کندن از آن برایمان دشوار است. این وابستگی دربارۀ خانه‌های قدیمی نمود بیشتری دارد؛ زیرا هرچه عمر یک بنا طولانی‌تر باشد و انسان‌های بیشتری در آن زیسته باشند، آن خانه عمق و معنا پیدا می‌کند. این عمق از دل روایت‌ها و قصه‌های آن زاده می‌شود؛ روایت‌هایی که لایه‌به‌لایه بر دیوارهای خانه می‌نشینند و به آن هویت می‌بخشند. کتاب «خانه‌خوانی» با همین ایده شکل گرفته است؛ روایتی از قصه‌های خانه‌ها و ساکنانشان. علی طباطبائی ابراهیمی در این اثر به سراغ خانه‌های دورۀ گذار معماری تهران رفته و با ساکنان آن‌ها گفت‌وگو کرده تا تجربه‌های زیستۀ آنان را بشنود و از دل این روایت‌ها به داستان خود خانه برسد. خانه با ما و در وجود ما زندگی می‌کند؛ رشد می‌یابد، به بلوغ می‌رسد و روزی نیز فرسوده می‌شود. در این هم‌زیستی پنهان، خانه از اندیشه، احساس و باورهای ساکنانش شکل می‌گیرد و در عین حال بر رویدادهای زندگی آن‌ها نیز اثر می‌گذارد. طباطبائی در کتاب «خانه‌خوانی» بر نکته‌ای تأمل‌برانگیز دست می‌گذارد: این‌که اگر بتوانیم رابطۀ متقابل میان خانه و تجربه‌های زیستۀ در آن را بهتر بفهمیم، قادر خواهیم بود رفتار میان معمار و ساکن را هدفمند کنیم و فضایی بسازیم که در آن «خاطره» و «مکان» در پیوندی زنده و ماندگار قرار گیرند. او همچنین یادآور می‌شود که فهم معنای فضاهای خانه به ما کمک می‌کند تا با جنبه‌ای از وجود خود آشنا شویم که کمتر به آن پرداخته شده است: رابطۀ میان معانی درونی انسان و مکان‌هایی که در آن‌ها زندگی می‌کند. اندیشه‌ای که گاستون باشلار، متفکر پدیدارشناسی، از آن با عنوان «مکان‌کاوی» یاد می‌کند. به همین سبب، مخاطبان این کتاب تنها معماران نیستند، بلکه هر کسی که روزی در جایی خانه کرده و از آن خاطره‌ای در ذهن دارد، می‌تواند با «خانه‌خوانی» ارتباط پیدا کند. در «خانه‌خوانی»، نویسنده با الهام از آرای متفکران پدیدارشناسی معماری و بر پایۀ تجربه‌های زیستۀ ساکنان تلاش می‌کند پاسخی برای پرسش‌های بنیادین ارائه دهد: در خانه بودن چه نوع تجربه‌ای است؟ چه نسبتی میان کیفیت فضاهای خانه و احساسِ در خانه بودن وجود دارد؟ و چگونه می‌توان این تجربه را روایت کرد؟ علی طباطبائی ابراهیمی در این مسیر می‌کوشد با کشف معنای زنده و پنهان در این خانه‌ها، راهی تازه برای گفت‌وگو دربارۀ کیفیت زندگی در خانه و نسبت ما با مکان بگشاید.