کتاب ازدواج مقدس اثر هاشم رضی، انتشارات بهجت

مقوله‌ی ازدواج، به‌ویژه ازدواج با محارم درجه‌ِ اول، در تاریخ ایران به‌عنوان موضوعی پیچیده و بحث‌برانگیز، بیش از دویست و پنجاه سال جایگاه ویژه‌ای داشته است. این امر، به‌خصوص در دوران پیش از اسلام و به اوج در نیمه‌ی دوم حکومت ساسانیان، به شکل رسمی و حتی مقدس شناخته می‌شد. در میانه‌ی این اختلاف‌ها و مناقشات دینی و فرهنگی، دو گروه اصلی نقش‌آفرینی می‌کردند: از یک سو زرتشتیان مزدیسنی مغان، که در هند اکثریت جامعه‌ی زرتشتی را تشکیل می‌دادند، و از سوی دیگر زرتشتیان ایرانی، شامل گبرها و مجوس که ساکن ایران بودند. ریشه‌ی این تنش‌ها را می‌توان در ناآگاهی زرتشتیان پارسی‌زبان از آموزه‌ها و آیین‌نامه‌های دینی دیگر و همچنین در تعصب‌های سنتی و موروثی در باورهای خودشان جست‌وجو کرد. از روزگار کهن، حتی در دوران ساسانی، این رسم و آیین مورد پرسش، انتقاد و در مواردی تحقیر از سوی ملت‌ها و ادیان دیگر قرار می‌گرفت. تا دوران شاپور اول، شاه ساسانی، به نظر می‌رسد این مسئله برای مدتی به فراموشی سپرده شد و فشارهایی که پیش‌تر از سوی مزدکان، یکی از شش تیره‌ی قوم مادی، برای تداوم این سنت اعمال می‌شد، رفته‌رفته کم‌رنگ گشت. مزدکان پس از دوره‌ی مادها در امور دینی و تعهدات مذهبی نقش پررنگی داشتند. ایشان در دربار شاهان، مسئول انجام کارهایی چون سنجش توازن و تعقل در تصمیمات مهم، انتخاب زمان مناسب جنگ یا صلح، تعیین سعد و نحس ایام، گزینش ولیعهد بر اساس مشورت با پادشاه، و نیز نظارت بر آیین‌ها و شعایر مذهبی بودند. این جایگاه دینی و سیاسی، سبب شد تا اندیشه و نفوذ آنان در شکل‌گیری رسوم و باورهای مذهبی، از جمله در موضوع ازدواج‌های خویشاوندی، تأثیر بسزایی داشته باشد.