کتاب گفتاری در فلسفه فقه اثر علی محمدی جورکویه، انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی

فلسفۀ فقه یا علم‌شناسی فقه، دانشی است ناظر بر علم فقه که به بررسی مبانی نظری و تحلیلی آن می‌پردازد. این دانش موضوع، محمول، مسائل، مبادی، مقدمات، غایات و روش‌شناسی فقه را تحلیل کرده و ارتباط آن را با دیگر علوم و پدیده‌های انسانی بررسی می‌کند. خاستگاه اصلی بسیاری از مباحث فلسفۀ فقه، اندیشه‌هایی است که در درون نحله‌ها و مکاتب فکری گوناگون ـ از جمله حوزه‌های کلامی، فلسفی، تفسیری و حتی سیاسی، اقتصادی و فرهنگی ـ پدید آمده و تأثیری عمیق بر شکل‌گیری و گسترش مباحث فقهی و فلسفۀ فقه داشته است. فلسفۀ فقه، عرصه‌ای بنیادین برای طرح و تحلیل مباحث اساسی پیرامون فقه به‌شمار می‌آید و نقشی کلیدی در جهت‌دهی به مطالعات درون‌فقهی دارد. این دانش در حقیقت، مدیریت تحول، تطور، توسعه، تعمیق و تکامل فقه را بر عهده دارد و با شناخت ساختار کلان فقه، به ایجاد هماهنگی میان نهادها، قواعد و نظام‌های آن می‌پردازد. فلسفۀ فقه بدین ترتیب بستری علمی برای فهم عمیق‌تر و نظام‌مندتر از فقه فراهم می‌سازد.