کتاب سرآغاز اصلاح عزاداری اثر محسن امین، ترجمه مهدی مسائلی، انتشارات آرما

در زمان خود، کتاب «التنزیه لأعمال الشبیه» از معدود آثاری بود که با موضوع اصلاح رسوم عزاداری در میان شیعیان نگاشته شد. این اثر به‌طور محوری به یکی از جنجالی‌ترین رویدادهای تاریخ تشیع می‌پردازد؛ رویدادی که حدود یک قرن پیش، مناقشات و حواشی گسترده‌ای را در حوزه علمیه نجف برانگیخت. مخالفان این کتاب، آن را با تعبیر «فتنه بزرگ» یاد کردند. با گذشت زمان، شدت مخالفت‌ها و تعصبات فروکش کرد و جنجال‌های آن دوران به پایان رسید، اما مباحث و دیدگاه‌های مطرح‌شده در «التنزیه» همچنان در میان اندیشمندان و جامعه مذهبی شیعه محل گفت‌وگو و تأمل است. کتاب «التنزیه» نخستین بار به‌دست جلال آل احمد با عنوان «عزاداری‌های نامشروع» ترجمه شد. این ترجمه، یکی از نخستین آثار قلمی آل احمد به شمار می‌آید؛ هرچند تنها حدود یک‌سوم از محتوای اصلی کتاب را دربر داشت و به دلیل ناپختگی نویسنده در آن زمان، اشتباهات محتوایی متعددی در متن دیده می‌شد. بی‌گمان اگر جلال آل احمد این ترجمه را در سال‌های پختگی قلم خود انجام می‌داد، کتابش از دقت علمی و روانی بیشتری برخوردار می‌شد. انتشار این ترجمه نیز با واکنش‌های شدید و حواشی خاصی روبه‌رو بود؛ به‌گونه‌ای که در آغاز انتشار، تمام نسخه‌های کتاب از بازارهای مذهبی خریداری و سوزانده شد. بیشتر منابعی که در دهه‌های بعد به نقل از کتاب «التنزیه» پرداخته‌اند، متکی بر نسخه‌ای تحریف‌شده از چاپ دوم آن بوده‌اند؛ نسخه‌ای که نزدیک به بیست‌ودو سال پس از درگذشت سید محسن امین منتشر شد. در این چاپ، حدود ده صفحه از نسخه اصلی حذف گردید و به سبب کمیاب بودن نسخه نخست، اغلب افراد همان نسخه ناقص را به عنوان متن اصلی کتاب تلقی کردند. کتاب «سرآغاز اصلاح عزاداری» تلاشی است برای ارائه ترجمه‌ای دقیق و کامل از نسخه نخست «التنزیه». در این ترجمه، پاورقی‌ها حاوی توضیحات پژوهشی و مستنداتی هستند که به فهم بهتر محتوای اصلی کتاب کمک می‌کنند و جزئیات تاریخی و فکری آن را روشن‌تر می‌سازند. افزون بر این، «سرآغاز اصلاح عزاداری» دامنه‌ای گسترده از دوره‌های زمانی مرتبط با موضوع «قمه‌زنی» را نیز بررسی کرده است. مهدی مسائلی، مترجم این کتاب، پیش‌تر در اثر مستقل خود با عنوان «عار با شعار؛ قمه‌زنی در ترازوی عقل و شرع» با رویکردی تحلیلی به واکاوی مبانی شرعی و عقلانی قمه‌زنی پرداخته است. او در آن اثر با بررسی دیدگاه‌های موافقان و مخالفان، سیر تاریخی و دلایل پیدایش و گسترش این رسم را با دقت علمی و مستند ارائه کرده است.