کتاب ابن‌سینا و تمثیل عرفانی اثر هانری کربن، ترجمه انشاالله رحمتی، انتشارات سوفیا

کتاب «ابن‌سینا و تمثیل عرفانی» اثری است که در آن یکی از محققان برجسته دین اسلام به بررسی عمیق عرفان و اندیشه‌های روان‌شناختی فیلسوف و پزشک بزرگ ایرانی قرن یازدهم، ابن‌سینا، می‌پردازد؛ اندیشمندی که بیش از صد اثر در حوزه‌های الهیات، منطق، پزشکی و ریاضیات به یادگار گذاشته است. کشف نسخه خطی ترجمه فارسی «حیّ بن یقظان» ابن‌سینا، که متن اصلی آن به زبان عربی نگاشته شده بود، توسط هنری کربن در کتابخانه‌ای در استانبول، سرآغازی شد برای تحلیل و بررسی سه «تلاوت» عرفانی ابن‌سینا. این سه تلاوت، به باور کربن، چرخه‌ای آغازین از سیر و سلوک معنوی را تشکیل می‌دهند که جویندگان و سالکان حقیقت را در مسیر تعالی روح و آگاهی راهبری می‌کند. در بخش نخست کتاب، کربن مضامین بنیادین و تم‌های فلسفی را که جایگاه انسان از دیدگاه ابن‌سینا در نظام کیهانی ترسیم می‌کند، گردآوری و تحلیل کرده و ترجمه‌هایی از سه تلاوت عرفانی ابن‌سینا ارائه داده است. بخش دوم، شامل ترجمه کامل و همراه با یادداشت‌های توضیحی از تفسیر فارسی اثر است که به فهم عمیق‌تر مبانی عرفانی و فلسفی ابن‌سینا کمک می‌کند. به باور کربن، انسان معاصر گرفتار انواع جبرگرایی‌ها (دیترمینیسم‌ها) و تحصیل‌گرایی‌ها (پوزیتیویسم‌ها) شده است؛ وضعیتی که او آن را با حکایت پرندگان در «رساله‌الطیر» ابن‌سینا مقایسه می‌کند؛ پرندگانی که در دام صیادان گرفتار آمده‌اند. این اسارت، در واقع اسارتی درونی و روحانی است که از گسستن پیوند انسان با ساحت‌های متعالی روان و از دست دادن لایه‌های والای وجودی ناشی می‌شود. هدف سوم کربن از نگارش این اثر، تبیین نقشی است که «حکمت مشرقی» ابن‌سینا می‌تواند در سامان دادن به برنامه فکری و معنوی انسان امروزی ایفا کند. او بر این باور است که اندیشه مشرقی ابن‌سینا قابلیت حضور مؤثر در افق فکری و معنوی عصر جدید را دارد و می‌تواند با دمیدن روحی تازه، به این فضا غنا و نشاطی ژرف ببخشد. از همین‌رو، کربن خود نخستین گام را در این مسیر برمی‌دارد و می‌کوشد دعوی خویش را در مقام عمل نشان دهد. این کتاب بر پایه ترجمه انگلیسی «ویلارد آر. تراسک» و مقابله آن با متن فرانسه تدوین شده و به مناسبت هزاره ابن‌سینا ــ که در سال ۱۳۳۳ خورشیدی (۱۹۵۴ میلادی) در تهران برگزار شد ــ نگاشته شده است.