کتاب فیه ما فیه اثر جلال الدین محمد بلخی(مولانا)، انتشارات زوار

کتاب «فیه ما فیه» که با عنوان «مقالات مولانا» نیز شناخته می‌شود، اثری منثور از «مولانا جلال‌الدین محمد بلخی» است. این اثر به زبان فارسی و با موضوع نقد، تفسیر و آموزه‌های عرفانی نگاشته شده و مجموعه‌ای از یادداشت‌هایی است که طی سی سال از سخنان مولانا در مجالس و محافل مختلف گردآوری شده است. این سخنان به دست مریدان و شاگردان مولانا نوشته می‌شده و بعدها تنظیم و تدوین یافته است. نثر کتاب «فیه ما فیه» ساده، روان و سرشار از مفاهیم عمیق عرفانی، دینی و اخلاقی است. در حقیقت، این اثر مجموعه‌ای از درس‌گفتارهای مولانا به شمار می‌آید که با زبانی مستقیم و بی‌پیرایه بیان شده‌اند و جلوه‌ای از اندیشه و بینش معنوی او را آشکار می‌سازد. مولانا سه اثر منثور برجسته دارد: «فیه ما فیه»، «مکتوبات» (که آن را «مکاتیب» نیز می‌نامند) و «مجالس سبعه». در میان این آثار، تنها «مکتوبات» به قلم خود مولوی نوشته شده است، در حالی‌که «فیه ما فیه» و «مجالس سبعه» مجموعه‌ای از سخنان و آموزه‌های اوست که توسط شاگردان و پیروانش ثبت گردیده‌اند. تدوین نهایی کتاب «فیه ما فیه» پس از وفات مولانا در سال ۶۷۲ قمری انجام شده است. بنابراین، نامی که امروزه بر این کتاب نهاده شده، از خود مولوی نیست. در نسخه‌های کهن خطی، گاه این اثر را با عنوان «الاسرار الجلالیه» و گاه «فیه ما فیه» یاد کرده‌اند. در برخی از ظهریه‌های نسخه‌های خطی نیز ابیاتی دیده می‌شود که در آن عبارت «فیه ما فیه» آمده است. به گمان استاد بدیع‌الزمان فروزانفر، عنوان «فیه ما فیه» از قطعه‌ای در کتاب «فتوحات مکیه» اثر محیی‌الدین بن عربی الهام گرفته شده است. این ارتباط نشان‌دهنده نفوذ و پیوند فکری عمیقی است که میان آثار بزرگ عارفان اسلامی وجود داشته است.