کتاب نبرد جمل اثر شیخ مفید، ترجمه محمود مهدوی دامغانی، انتشارات نشر نی

جنگ جمل، نخستین نبرد بزرگ میان مسلمانان، از شوک‌آورترین رویدادهای تاریخ اسلام به شمار می‌آید؛ رخدادی که پیامدهای آن تا امروز در ذهن و تاریخ مسلمانان باقی مانده است. این نبرد در سال ۳۶ هجری قمری روی داد؛ زمانی که حضرت علی(ع)، به‌عنوان خلیفه‌ی منتخب و پیشوای رسمی امت اسلامی، در برابر گروهی قرار گرفت که در میانشان یکی از همسران پیامبر اسلام(ص) و دو تن از برجسته‌ترین و وفادارترین صحابه‌ی او، یعنی طلحه و زبیر، حضور داشتند. این رویارویی غیرمنتظره و دردناک سرانجام به نبردی تمام‌عیار انجامید که به سبب وجود شتر سرخ‌موی ام‌المؤمنین، «جمل» نام گرفت. در روایت‌های تاریخی شیعه و سنی، شمار کشته‌شدگان این جنگ میان پانزده تا بیست‌وپنج هزار نفر گزارش شده است؛ جنگی خونین که در آن گروهی از بهترین یاران رسول خدا جان باختند. شدت فاجعه چنان بود که نقل کرده‌اند حضرت علی(ع) پس از پایان نبرد، ساعت‌ها در میان پیکرهای جان‌باختگان گام می‌زد و اشک می‌ریخت. درباره‌ی چرایی و جزئیات این واقعه‌ی سرنوشت‌ساز، کتاب‌ها و نقل‌های متعددی نوشته شده است. در این میان، اثر ارزشمند «شیخ مفید» با عنوان «نبرد جمل»، جایگاهی ممتاز دارد. شیخ مفید که به دقت نظر، دایره‌ی تحقیق گسترده و روش عالمانه‌اش شهرت دارد، در این کتاب نیز با موشکافی و وسواس مثال‌زدنی، همچون یک مورخ دقیق و بی‌طرف، چگونگی شکل‌گیری این جنگ و پیامدهای آن را روایت کرده است. کتاب «نبرد جمل» بی‌تردید یکی از معتبرترین و مهم‌ترین منابع درباره‌ی این حادثه‌ی بزرگ صدر اسلام است. انتخاب آگاهانه‌ی شیخ مفید برای تمرکز بر این نبرد، نه بر جنگ‌هایی چون صفین یا نهروان، نشانه‌ی هوش، درایت و حساسیت علمی اوست؛ چرا که وی نوشتن درباره‌ی این جنگ را وظیفه‌ای تاریخی و دینی می‌دانست، تا حقیقت یکی از پرچالش‌ترین وقایع دوران خلافت امیرالمؤمنین علی(ع) برای همیشه در حافظه‌ی تاریخ باقی بماند.