کتاب گزیده طنز عبید زاکانی اثر ابوالفضل زرویی نصرآباد و نسیم عرب امیری، انتشارات نیستان

کتاب «گزیده طنز عبید زاکانی» به همت ابوالفضل زرویی نصرآباد و نسیم عرب امیری منتشر شده و تلاشی است برای معرفی یکی از بزرگ‌ترین طنزپردازان تاریخ ادبیات فارسی و بازخوانی بخش‌هایی از متون طنز او. این اثر با بررسی رساله‌های «دلگشا»، «صد پند»، «تعریفات»، «اخلاق‌الاشراف» و «حکایات عربی»، می‌کوشد جلوه‌های گوناگون شوخ‌طبعی، مطایبه و ظرافت سخن در آثار عبید زاکانی را بازنمایی کند. زبان و ادبیات فارسی از کهن‌ترین حوزه‌های ادبی جهان به‌شمار می‌رود و ریشه‌های آن به هزاران سال پیش بازمی‌گردد. بسیاری از مخاطبان، فارسی را با شعرهای تغزلی، عرفانی و حماسی می‌شناسند و این شناخت بی‌دلیل نیست، زیرا نخستین قالب ادبی شکل‌گرفته در این زبان، شعر بود. در قرون ابتداییِ فارسی نو، شاعرانی چون رودکی، فردوسی، سعدی، حافظ و مولانا، قله‌های ادبیات فارسی را بنیاد نهادند و به آن اعتلا بخشیدند. با وجود این، قالب‌های ادبی دیگری نیز در زبان فارسی پدیدار شد که گرچه زیر سایه‌ی عظمت شعر قرار داشت، اما به‌مرور شکوفا گردید. یکی از این گونه‌ها، طنز است؛ شاخه‌ای که قرن‌ها به رسمیت شناخته نمی‌شد و اغلب در حاشیه‌ی متون جدی قرار داشت. در قرن هشتم هجری، نویسنده‌ای ظهور کرد که طنز را نه سرگرمی موقتی، بلکه قالبی جدی برای بیان اندیشه دانست؛ او عبید زاکانی بود. عبید برخلاف پیشینیان، طنز را به‌عنوان ابزار نقد و تفکر اجتماعی به کار برد و مهم‌ترین آثارش را در همین قالب نگاشت. به‌گفته‌ی پژوهشگران، او نخستین طنزپرداز جدیِ زبان فارسی است و جایگاهی ویژه در تاریخ ادبیات ایران دارد. کتاب «گزیده طنز عبید زاکانی» که از مجموعه‌ی «گزیده طنز» انتشارات نیستان است، می‌کوشد این چهره‌ی برجسته‌ی ادبی را به مخاطب امروز معرفی کند و بخشی از آثار ماندگار او را بازخوانی نماید. این مجموعه هدف دارد مسیر تحول طنز فارسی را از دوره‌های نخستین تا دوران متأخر دنبال کند و در این جلد، با تمرکز بر عبید، اهمیت و تأثیر او را در این جریان نشان دهد. ادبیات شوخ‌طبعانه در پژوهش‌های امروز به چند دسته مانند مطایبه، هزل، هجو، فکاهه و طنز تقسیم می‌شود؛ هرچند در روزگار قدیم این گونه‌ها مرز روشنی نداشتند و معمولاً درهم‌آمیخته بودند. پیش از قرن هشتم هجری، شاعران و نویسندگان گهگاه از طنز استفاده می‌کردند، اما هیچ‌یک را نمی‌توان طنزپرداز به معنای دقیق کلمه نامید. این مسیر از عبید آغاز شد؛ نویسنده‌ای که طنز را به عنوان شیوه‌ای مستقل برگزید و در چند رساله به‌طور متمرکز به آن پرداخت. عبید زاکانی در آثار خود از تمامی گونه‌های شوخ‌طبعی بهره گرفته است؛ از هزل و هجو گرفته تا فکاهه و طنز اجتماعی. زرویی نصرآباد و عرب امیری در این کتاب، ضمن معرفی زندگی و آثار عبید، گزیده‌هایی از رساله‌های برجسته‌ی او را گردآوری کرده‌اند تا قدرت بیان، نبوغ زبانی و توان نقد اجتماعی‌اش را آشکار سازند. کتاب «گزیده طنز عبید زاکانی» با مقدمه و انتخاب ابوالفضل زرویی نصرآباد و نسیم عرب امیری، توسط انتشارات نیستان منتشر شده و اکنون در دسترس علاقه‌مندان ادبیات کهن و طنز فارسی قرار دارد.