کتاب زوال نظام اجتماعی و فروپاشی دولت قاجار اثر رضا رئیس طوسی، انتشارات نشر نی

لرد کرزن، نایب‌السلطنه‌ی بریتانیا در هند، درباره‌ی امتیازی که ناصرالدین‌شاه قاجار در سال ۱۲۵۱ هجری شمسی به بارون رویتر واگذار کرد، چنین می‌گوید: «این واگذاری، کامل‌ترین و شگفت‌انگیزترین انتقال تمامی منابع صنعتی یک کشور به فردی خارجی است؛ امری که حتی در خیال نیز نمی‌توان آن را تصور کرد، چه برسد به آن‌که عملاً امضا شده باشد.» دولتی که چنین امتیازهایی را به بیگانگان می‌داد، نه‌تنها از مردم خود، یعنی «رعیت»، دمار برمی‌آورد، بلکه از قدرت و توان اداره‌ی کشور نیز بی‌بهره بود. این کتاب روایتگر زوال دولت قاجار در واپسین دهه‌های حیات آن و شرح نبرد چند‌جانبه‌ای است که در این دوران میان دو قدرت بزرگ استعماری، یعنی روسیه و انگلستان، از یک‌سو، و اقشار فقیر و طبقات میانی شهر و روستا، رؤسای ایل‌های بزرگ، درباریان و علما از سوی دیگر درگرفت؛ نبردی که بستر شکل‌گیری انقلاب مشروطه را فراهم ساخت. مشروطه‌ای که در نتیجه‌ی استمرار دخالت‌های قدرت‌های استعماری و ضعف نیروهای اجتماعی، ناتمام و نیمه‌تمام باقی ماند. امتیاز برجسته‌ی این کتاب، بهره‌گیری گسترده از منابع دست‌اول و اسناد معتبر آرشیوهای وزارت خارجه‌ی بریتانیا همراه با دقت چشمگیر مؤلف در بازگویی جزئیات داده‌های اقتصادی و اجتماعی ایرانِ پیش از مشروطه است؛ نکته‌ای که ارزش پژوهشی و تاریخی اثر را دوچندان می‌کند.