کتاب چرا همیشه همان اشتباهات را تکرار می‌کنیم؟ اثر خوان داوید نازیو، ترجمه علی حسن زاده (1368)، انتشارات لگا

خوان داوید نازیو با تکیه بر روان‌کاوی ژاک لکان و زیگموند فروید، در کتاب «چرا همیشه همان اشتباهات را تکرار می‌کنیم؟» دو مفهوم بنیادین تکرار و ضمیر ناخودآگاه را به‌صورت دقیق و تحلیلی بررسی می‌کند. او با رویکردی لکانی به جنبه‌ی دوگانه‌ی تکرار می‌پردازد و آن را به دو گونه‌ی سالم و بیمارگونه تقسیم می‌کند. نازیو با بهره‌گیری از نمونه‌های بالینی، راهکارهایی برای شناخت و درمان تکرارهای ناسالم ارائه می‌دهد. در روان‌کاوی، تکرار و ناخودآگاه دو مفهوم محوری به شمار می‌آیند. نویسنده‌ی کتاب «چرا همیشه همان اشتباهات را تکرار می‌کنیم؟» با اتکا به نظریات لکان و فروید، پژوهشی عمیق در باب نقش ناخودآگاه در رفتارهای تکراری انسان عرضه می‌کند. خوان داوید نازیو (Juan-David Nasio) در این اثر می‌کوشد به پرسش اصلی خود پاسخ دهد: چرا ما خطاهای پیشین را بارها و بارها تکرار می‌کنیم؟ به باور نازیو، تکرار ناخودآگاه نه‌تنها اساس روان‌کاوی بلکه ساختار اصلی وجود انسان است. حافظه‌ی ناخودآگاه ما، اغلب بی‌آنکه آگاه باشیم، در تصمیم‌ها و رفتارهایمان دخالت می‌کند تا جایی‌که می‌توان گفت این خودِ گذشته‌ی ماست که در اکنون عمل می‌کند. او ابتدا به توضیح ماهیت واقعی ناخودآگاه می‌پردازد و بر این نکته تأکید دارد که ناخودآگاه صرفاً در رؤیاها یا لغزش‌های زبانی نمود ندارد، بلکه نیرویی عمیق‌تر و تعیین‌کننده‌تر در تصمیم‌های حیاتی ماست؛ تصمیم‌هایی چون انتخاب همسر، شغل یا محل زندگی که گمان می‌بریم منطقی و آگاهانه‌اند، در حالی‌که اغلب ریشه در ناحیه‌ی ناخودآگاه دارند. نازیو بر این باور است که عاملی پایدار و پنهان در ناخودآگاه وجود دارد که ما را به تکرار وامی‌دارد. در کتاب «چرا همیشه همان اشتباهات را تکرار می‌کنیم؟»، تکرار به‌عنوان پدیده‌ای ناخودآگاه معرفی می‌شود که هم جنبه‌ی سازنده دارد و هم جنبه‌ی ویرانگر. تکرار سالم موجب حفظ تداوم هویت فردی و انسجام درونی ما می‌شود، اما تکرار بیمارگونه ما را ناخواسته وادار می‌کند شکست‌ها، آسیب‌ها و رفتارهای ناسالم گذشته را بازآفرینی کنیم. نازیو تکرار سالم را «رانه‌ی زندگی» و تکرار بیمارگونه را «رانه‌ی مرگ» می‌نامد. بااین‌حال، او خاطرنشان می‌کند که در هر دو حالت، ناخودآگاه نیروی اصلی شکل‌گیری و بازظهور رخدادهای بنیادی زندگی انسان است. نازیو در ادامه با ذکر نمونه‌های بالینی، نقش تکرار را در فرآیند درمان روان‌کاوانه روشن می‌سازد. از نظر او، بدون درک تکرارهای دوران کودکی نمی‌توان ریشه‌ی روان‌نژندی در بزرگسالی را شناخت، زیرا هر اختلال روانی در بزرگسالی بازتاب همان تجربه‌ی تکرارشونده‌ی کودکی است. بنابراین، نخستین گام در درمان، شناسایی اولین ظهورِ الگوی ناسالم است. به گفته‌ی نازیو، هنگامی‌که الگوی تکرارِ یک نشانه (سمپتوم) مشخص شود، می‌توان آن را تفسیر کرد، منشأ مشکل را دریافت و مسیر درمان را تعیین نمود. در بخش پایانی، نویسنده به جنبه‌های سازنده‌ی تکرار سالم می‌پردازد؛ جایی‌که تکرار به معنای تداوم در مسیر خودشکوفایی و تثبیت هویت فردی است. از نگاه او، ماندگاری در هستی و تکامل روانی تنها از طریق بازآفرینی و تکرار خویش ممکن می‌شود. ما با هر بار تکرار، گذشته‌مان را حفظ می‌کنیم، تجربه می‌اندوزیم و گامی به‌سوی ثبات و شکوفایی هویت خویش برمی‌داریم. خوان داوید نازیو در پایان با مرور دیدگاه‌های کلیدی فروید و لکان درباره‌ی مفهوم تکرار، نشان می‌دهد که درمان روان‌کاوانه‌ی تکرارهای بیمارگونه از راه مواجهه و احیای آگاهانه‌ی همان تکرارها میسر است. برای آشنایی بیشتر با دیدگاه‌های نازیو، می‌توانید ترجمه‌ی دقیق و روان علی حسن‌زاده از این اثر را که توسط نشر لگا منتشر شده است، مطالعه کنید.