کتاب واپسین روز مارسل دوشان اثر دانلد شمبروم، ترجمه مریم فراهانی، انتشارات کتاب آبان

کتاب «واپسین روز مارسل دوشان» نوشته‌ی دونالد شمبروم، تأملی عمیق، فلسفی و تأثیرگذار بر لحظات پایانی زندگی و میراث یکی از پیچیده‌ترین و اسرارآمیزترین چهره‌های هنر مدرن است. مارسل دوشان، هنرمندی که با آثاری چون «فواره» و «برهنه از پلکان پایین می‌آید، شماره‌ی ۲» شهرت یافت، پیشگام هنر مفهومی بود و مرزهای تعریف هنر را برای همیشه دگرگون کرد. او نه‌فقط ساختارهای سنتی و قالب‌های تثبیت‌شده را شکست، بلکه خود مفهوم «هنر» را از نو تعریف نمود. شمبروم در این کتاب، تنها به روایت زندگی و آثار دوشان بسنده نمی‌کند، بلکه به رمز و راز مرگ او در دوم اکتبر سال ۱۹۶۸ می‌پردازد و از خلال آن، ارتباط میان زندگی، خلاقیت و زوال را به تصویر می‌کشد. «واپسین روز مارسل دوشان» در حقیقت فراتر از یک زندگینامه‌ است؛ اثری است درباره‌ی اندیشه، نیت هنری، و مرز مبهم میان زیستن و آفرینش. نویسنده با نگاهی عمیق، تحلیلی و فلسفی، لحظات آخر زندگی دوشان را می‌کاود و میان تفکر هنری او و شیوه‌ی آرام، هوشمندانه و گویی صحنه‌پردازی‌شده‌ی وداعش از جهان، پیوندی ظریف برقرار می‌کند. کتاب با بازسازی زنده و جزئی‌نگر شب پایانی زندگی دوشان آغاز می‌شود؛ شبی که او ساعت‌ها در کنار دوستان خود به بازی شطرنج پرداخت، فعالیتی که به‌خوبی با ذهنیت و درک او از هنر، فرصت و استراتژی زندگی همخوان بود. شمبروم با دقتی تحسین‌برانگیز، نمادگرایی و معنای این صحنه را می‌کاود و نشان می‌دهد که چگونه عناصر بازی، بخت و خردگرایی نه‌فقط در آثار دوشان بلکه در مواجهه‌اش با مرگ نیز نقش داشته‌اند. سپس مسیر حرفه‌ای او را دنبال می‌کند؛ از کناره‌گیری ظاهری از دنیای هنر تا کشف شگفت‌انگیز شاهکار پنهانش پس از مرگ، یعنی *Étant donnés*. این اثر، که بر خلاف گفته‌ی دوشان در خلوت و دور از چشم همگان ساخته شد، پرسش‌هایی بنیادی درباره‌ی مفهوم بازنشستگی هنری، میراث خلاقیت و ماهیت نمایش در هنر مطرح می‌کند. شمبروم با زبانی روان، تحلیلی و روایی جذاب، تاریخ هنر، فلسفه و زندگی‌نامه را در هم می‌آمیزد و به‌روشنی نشان می‌دهد که مفاهیمی چون شانس، ناشناسی و آزادی هنری، تا واپسین دم حیات دوشان حضور داشته‌اند. «واپسین روز مارسل دوشان» کتابی شاعرانه، تأمل‌برانگیز و ژرف است که یکی از نمادین‌ترین چهره‌های هنر مدرن را از نگاهی تازه و انسانی بازمی‌خواند. دونالد شمبروم با تمرکز بر واپسین لحظات زندگی دوشان، پرسشی بنیادین را پیش می‌کشد: آیا مرگ نیز می‌تواند خود شکلی از هنر باشد؟ چه از دوستداران قدیمی مارسل دوشان باشید و چه برای نخستین‌بار نام او را می‌شنوید، این اثر دیدگاهی تازه، نافذ و جاودان درباره‌ی تأثیر هنرمندی ارائه می‌دهد که با اندیشه و جسارتش، مرز میان زندگی و هنر را برای همیشه از نو ترسیم کرد.