کتاب رودکی؛ پدر شعر فارسی اثر محمد دهقانی، انتشارات نشر نی

کتاب «رودکی، پدر شعر فارسی» به گردآوری و تألیف محمد دهقانی، یکی از آثار برجسته در مجموعه‌ی هشت‌جلدی «تاریخ و ادبیات ایران» است. این مجموعه ویژه‌ی علاقه‌مندان به تاریخ فرهنگی و ادبی ایران تدوین شده و برای کسانی مناسب است که می‌خواهند گزیده‌ای از شاهکارهای ادبی ایران را به زبانی روان و ساده، همراه با شرح و تفسیرهای لازم مطالعه کنند. در این مجموعه، تمرکز بر تاریخ و ادبیات ایران پس از اسلام است. نویسنده تلاش دارد تاریخ ادبی ایران را در پیوند با تاریخ عمومی جهان بررسی کند و ضمن اشاره به تحولات فکری و فرهنگی کشورهای هم‌جوار و اقلیم‌هایی که با ایران ارتباط داشته‌اند، نگاهی تطبیقی میان تاریخ و ادبیات ایران و دیگر تمدن‌ها فراهم آورد. این رویکرد، گستره‌ای روشن‌تر برای درک جایگاه ادبیات فارسی در بستر جهانی ایجاد می‌کند. در کتاب «رودکی، پدر شعر فارسی»، مهم‌ترین قصاید، غزل‌ها، قطعه‌ها، مثنوی‌ها، ابیات پراکنده و رباعیات رودکی بر پایه‌ی پژوهش گسترده‌ی سعید نفیسی دربارۀ احوال و آثار او گردآوری شده است. واژه‌ها و ترکیب‌های دشوار و نیز نام‌های خاص در پاورقی‌ها توضیح داده شده‌اند تا خواننده در جریان دقیق‌تری از متن قرار گیرد. بخش آغازین کتاب به زندگی و افکار رودکی اختصاص دارد. رودکی در یکی از درخشان‌ترین دوره‌های تاریخ ایران پس از اسلام می‌زیست؛ عصری که می‌توان آن را دوران شکوفایی تمدن ایرانی دانست. تاریخ دقیق تولد او مشخص نیست، اما احتمال می‌رود در حدود سال‌های ۲۵۰ تا ۲۶۵ هجری قمری در یکی از روستاهای ناحیه‌ی رودک سمرقند به دنیا آمده باشد. به نظر می‌رسد رودکی در دوران سی‌ساله‌ی سلطنت نصر سامانی به دربار راه یافته و به نخستین شاعر بزرگ زبان فارسی بدل شده است. هرچند قسمت عمده‌ی اشعار و منظومه‌های او از میان رفته، تنها اندکی بیش از هزار بیت از آثارش باقی مانده است. با این حال، همین مقدار اندک از چنان ارزش و کیفیتی برخوردار است که رودکی را باید بی‌تردید شاعری توانمند، آفریننده و بی‌بدیل به شمار آورد. پس از بخش زندگی و اندیشه‌ی شاعر، گزیده‌ای از اشعار رودکی در قالب‌های گوناگون آورده شده است؛ شامل قصیده‌ها، غزل‌ها، اشعار حکمی، قطعه‌ها، مثنوی‌ها، ابیات پراکنده و رباعیات. در این میان، بخش قصاید گسترده‌تر است. بااین‌حال، بخش مهمی از آثار رودکی به منظومه‌های داستانی او اختصاص دارد که همگی در قالب مثنوی سروده شده‌اند. برجسته‌ترین و نخستین این مثنوی‌ها، ترجمه‌ی منظوم «کلیله و دمنه» است که از آن منظومه‌ی طولانی، تنها ۱۲۹ بیت پراکنده بر جای مانده است. «رودکی، پدر شعر فارسی» اثری خواندنی، آموزنده و ارزشمند برای علاقه‌مندان به شعر فارسی است. این کتاب، خواننده را با زندگی، اندیشه‌ها و سروده‌های رودکی، پایه‌گذار شعر فارسی دری، آشنا می‌سازد و پلی است میان میراث ادبی کهن ایران و مخاطب امروز.