کتاب سرگیجه اثر چارلز بار، ترجمه حسین شیرزادی، انتشارات اختران

فیلم «سرگیجه» از آلفرد هیچکاک، یکی از نمادین‌ترین و ماندگارترین آثار تاریخ سینما به‌شمار می‌آید و همواره به‌عنوان شاهکاری بی‌بدیل در هنر هفتم شناخته شده است. چارلز بار در کتاب خود با تحلیلی ژرف و روشمند، این اثر را از منظرهای گوناگون روان‌شناختی، هنری و حتی فرهنگی مورد بررسی قرار داده و لایه‌های پنهان معنایی آن را آشکار می‌کند. این کتاب که بخشی از مجموعه‌ی معتبر «کلاسیک‌های فیلم موسسه فیلم بریتانیا (BFI Film Classics)» است، با نگاهی علمی و در عین حال قابل‌فهم برای مخاطبان عمومی، به‌عنوان یکی از منابع برجسته در تحلیل فیلم‌های کلاسیک شناخته می‌شود. در آغاز کتاب، بار با معرفی ساختار و شیوه‌های روایی فیلم «سرگیجه»، توجه خود را بر انتخاب‌های بصری آلفرد هیچکاک متمرکز می‌کند؛ از جمله کاربرد خلاقانه‌ی رنگ‌ها، زاویه‌ی دوربین و جلوه‌های ویژه‌ای چون شات مشهور «دالی زوم» یا «اثر سرگیجه» که به‌صورت استعاری، سرگشتگی و درهم‌ریختگی روانی شخصیت اصلی را نمایش می‌دهد. با این حال، تحلیل بار محدود به جنبه‌های فنی نیست؛ او لایه‌های روانی فیلم را نیز می‌کاود و آن را تفسیری از وسواس، هویت و دستکاری واقعیت در روابط انسانی می‌داند. به باور بار، تلاش اسکاتی برای بازسازی چهره و شخصیت مادلین الستر، نه‌تنها نشانگر وسواس بیمارگونه‌ی اوست، بلکه به‌تدریج نشان می‌دهد چگونه میل به کنترل واقعیت می‌تواند به بحران‌های پیچیده‌ی روانی و عاطفی منجر شود. ساختار خاص فیلم نیز بازتابی از همین درهم‌تنیدگی ذهنی و احساسی است که هیچکاک با دقتی استادانه آن را در تصویر و روایت به نمایش گذاشته است. در بخش‌های میانی و پایانی کتاب، نویسنده به زمینه‌ی تاریخی و فرهنگی فیلم «سرگیجه» می‌پردازد و جایگاه آن را در بستر سینمای آمریکا پس از جنگ جهانی دوم بررسی می‌کند. از دید او، این فیلم افزون بر ارزش هنری، تصویری از دغدغه‌ها، اضطراب‌ها و تحولات اجتماعی آن دوران را نیز در خود دارد؛ به همین دلیل است که «سرگیجه» تا امروز تماشاگران و منتقدان را مجذوب و متأثر ساخته است. موضوعاتی مانند وسواس، هویت، کنترل و غم در این فیلم نقشی محوری دارند. وسواس اسکاتی در بازآفرینی مادلین، استعاره‌ای از میل انسان به تسلط بر واقعیت و احساسات خویش است؛ میلی که در نهایت به شکست می‌انجامد. همچنین غم از دست دادن و ناتوانی در گذر از فقدان، در سکانس‌های متعدد فیلم به‌وضوح نمایان می‌شود و رد عمیقی بر روان مخاطب باقی می‌گذارد. کتاب «سرگیجه» اثر چارلز بار، تحلیلی جامع و چندلایه از شاهکار آلفرد هیچکاک ارائه می‌دهد. اثری است که نه‌تنها از منظر فنی و زیبایی‌شناختی اهمیت دارد، بلکه درکی عمیق از مفاهیم روان‌شناختی، اجتماعی و فرهنگی نهفته در این فیلم به‌دست می‌دهد. برای علاقه‌مندان به سینمای کلاسیک و پژوهش در آثار هیچکاک، این کتاب منبعی ارزشمند و ضروری برای فهم بهتر «سرگیجه» به‌عنوان یکی از تأثیرگذارترین فیلم‌های تاریخ سینماست.