کتاب سریر سرخ اثر اسماعیل کاداره، ترجمه الهه مرادی، انتشارات خوب

رمان «سریر سرخ» نوشته‌ی اسماعیل کاداره، روایتی سیاسی، وهم‌انگیز و چندلایه است که به مرگ مرموز وارث تعیین‌شده‌ی آلبانی در سال‌های پایانی رژیم تمامیت‌خواه انور خوجه می‌پردازد. این اثر که نخستین‌بار در سال ۱۳۸۲ (۲۰۰۳ میلادی) منتشر شد، دومین بخش از مجموعه‌ای دوگانه است که پس از رمان «دختر آگاممنون» قرار می‌گیرد. «سریر سرخ» یکی از قاطع‌ترین و کامل‌ترین کاوش‌های کاداره درباره‌ی آثار مخرب قدرت مطلق و فساد سیاسی به‌شمار می‌آید و جایگاهی برجسته در ادبیات سیاسی معاصر دارد. رمان با جمله‌ای صریح و هشداردهنده آغاز می‌شود: «جانشین تعیین‌شده، سحرگاه چهاردهم دسامبر در اتاق خوابش مرده پیدا شد.» طبق اعلام رسمی، علت مرگ «خودکشی» عنوان می‌شود، اما ابهام‌ها، تردیدها و سایه‌ی سنگین شک، سراسر داستان را دربرمی‌گیرد. کاداره با الهام از مرگ واقعی مهمت شهو، نخست‌وزیر آلبانی و از نزدیکان خوجه، داستانی می‌آفریند که آکنده از دسیسه، توطئه، سوءظن و پارانویا در دل حلقه‌ی درونی قدرت است؛ جهانی که در آن هیچ‌کس به دیگری اعتماد ندارد و ترس، زبان صداقت را خفه کرده است. روایت «سریر سرخ» از دید شخصیت‌های گوناگون شکل می‌گیرد؛ از اعضای خانواده‌ی جانشین گرفته تا معمار بازسازی خانه‌اش و نیز مقامات حزبی. این ساختار چندوجهی تصویری چندلایه از فضای اختناق، ترس و سرکوب سیاسی دوران خوجه ارائه می‌دهد. مضامین اصلی رمان پیرامون قدرت، وفاداری، حقیقت و هزینه‌های انسانی سیاست‌های سرکوبگر می‌چرخند. سبک روایت کاداره بی‌طرف، دقیق و تقریباً بالینی است؛ لحنی که بی‌حسی و خفقان زندگی زیر نظارت دائمی حکومت را بازتاب می‌دهد. ریتم سنجیده و گاه کند اثر، حس فشردگی، اضطراب و فشار روانی زندگی در آلبانیِ دوران خوجه را به‌خوبی القا می‌کند. درونمایه‌ی محوری کتاب، شکنندگی حقیقت در دل نظامی استبدادی است؛ جایی که روایت رسمی جایگزین واقعیت می‌شود و انسان‌ها در مرز میان نقش‌های ایدئولوژیک و تعهدات اخلاقی‌شان سرگردان می‌مانند. حضور عناصری ماوراءالطبیعه، از جمله صدایی که پس از مرگ وارث شنیده می‌شود، فضایی سورئال و تیره ایجاد کرده و مرز میان زندگی و مرگ، سیاست و فلسفه، و واقعیت و رمز را محو می‌سازد. منتقدان ادبی، «سریر سرخ» را به‌دلیل نقد گزنده‌ی اقتدارگرایی و تحلیل ژرف روان‌شناختی آن ستوده‌اند. جیمز وود، منتقد برجسته، این رمان دو بخشی را از تأثیرگذارترین روایت‌ها درباره‌ی آلودگی ذهن و روح در رژیم‌های تمامیت‌خواه دانسته و کاداره را در کنار نویسندگانی چون جورج اورول و میلان کوندرا قرار داده است. در نهایت، «سریر سرخ» تجلی قدرت قلم و مهارت داستان‌پردازی اسماعیل کاداره است؛ اثری که با پیوند سیاست، اخلاق و هویت فردی، روان انسان را زیر سایه‌ی استبداد می‌کاود. برای خوانندگانی که به دنبال اثری تأمل‌برانگیز، فلسفی و عمیق در ادبیات سیاسی هستند، «سریر سرخ» یکی از خواندنی‌ترین و ضروری‌ترین آثار این حوزه محسوب می‌شود.