کتاب دیدار دوباره در کافه اروپا اثر اسلاونکا دراکولیچ، ترجمه سحر مرعشی، انتشارات گمان

یکی از اعضای حزب کمونیست شوروی، بیست‌وپنج سال پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و بلوک شرق، در یادداشتی نوشت که تفاوت اصلی مردم روسیه امروز با دوران شوروی در این است که دیگر حوصله‌شان سر نمی‌رود. به گفته او، در دوران شوروی مسئله‌ای به نام دغدغه‌ی مسکن، بهداشت یا آموزش چندان مطرح نبود، اما امروز آن‌قدر مشکلات و گرفتاری‌های اقتصادی و اجتماعی وجود دارد که مردم می‌توانند سر میز شام ساعت‌ها درباره آن‌ها گفتگو کنند و از همین طریق سرگرم شوند. فارغ از طنز تلخ این گفته‌ها و بدون آنکه مقصود، تطهیر رژیم سرکوبگر شوروی باشد، می‌توان نکته‌ی مهمی را یادآور شد؛ همان چیزی که بسیاری از روشنفکران و تحلیل‌گران بلوک شرق بارها به آن پرداخته‌اند. پرسش اصلی این است: فروپاشی شوروی، یوگسلاوی سابق و دیگر کشورهای همسو با آن، آیا در نهایت به پیشرفت واقعی این کشورها و تأمین سعادت و رفاه مردمشان انجامید؟ پاسخ بسیاری از اندیشمندان منفی است. برای نمونه، «اسلاونکا دراکولیچ» نویسنده‌ی کروات، همانند بسیاری دیگر بر این باور است که نتیجه‌ی فروپاشی نه خوشبختی که نوعی فروپاشی اجتماعی و اخلاقی مضاعف بوده است. دراولیچ که پیش‌تر کتاب‌هایی چون «بالکان اکسپرس» و «کافه اروپا» را منتشر کرده بود، اکنون در آستانه‌ی دهه‌ی سوم هزاره‌ی سوم، نزدیک به سی سال پس از فروپاشی شوروی و یوگسلاوی، با اثر تازه‌ی خود به نام «دیدار دوباره در کافه اروپا»، بار دیگر وضعیت مردم شرق اروپا را بازخوانی کرده است. او در این کتاب نشان می‌دهد که گویی کشورهای این منطقه هرگز نتوانسته‌اند به جمع واقعی اروپایی‌ها بپیوندند و سهمی از رفاه و آسایش promised در «کافه اروپا» داشته باشند. به باور دراکولیچ، آنچه در گذشته نام کمونیسم بر آن نهاده بودند ـ نظامی که حتی در همان دوران نیز نسبتی واقعی با آرمان‌های کمونیستی نداشت ـ به پایان رسید و مردمان امید بسته بودند که در فضای آزاد و دموکراتیک اروپا جایی برای خود بیابند. با این حال امروز، پس از سه دهه، حاصل این انتظار چیزی جز فساد همه‌گیر، ملی‌گرایی افراطی، فقر، بیکاری و سرخوردگی اجتماعی نبوده است. در چشمان مردم شرق اروپا دیگر به‌سختی می‌توان نشانی از امید و اعتماد یافت؛ تنها فرسودگی، ناامیدی و دلزدگی دیده می‌شود. حالا که خنده‌های کوتاه آن دوران به پایان رسیده است، شاید زمان آن فرا رسیده باشد که بار دیگر با نگاهی جدی‌تر به واقعیت «دیدار دوباره در کافه اروپا» بازگردیم.