کتاب قصه‌های خواندنی شاهنامه فردوسی اثر ابوالقاسم فردوسی، ترجمه اسدالله شعبانی، انتشارات پیدایش

کتاب «قصه‌های خواندنی شاهنامه فردوسی» نوشته‌ی اسدالله شعبانی، از مجموعه‌ی «ادبیات کهن برای نوجوانان» نشر پیدایش است. مجموعه‌ی ادبیات کهن این انتشارات با هدف شناساندن میراث ارزشمند و ادبیات غنی فارسی به نوجوانان شکل گرفته است و تاکنون آثار متعددی به‌صورت بازنویسی، بازآفرینی، شرح و تفسیر از بزرگان ادب فارسی در آن منتشر شده است. شاهنامه‌ی فردوسی، یکی از مهم‌ترین آثار کلاسیک زبان فارسی و نماد هویت فرهنگی ما ایرانیان است؛ اثری که نه‌تنها شعر حماسی را به اوج می‌رساند، بلکه تاریخ و اندیشه‌ ملت ایران را در قالب داستان‌هایی پرشکوه روایت می‌کند. آشنا کردن نسل امروز، به‌ویژه نوجوانان، با این اثر جاودانه ضرورتی انکارناپذیر است. از این‌رو بازنویسی و بازآفرینی‌های گوناگونی از شاهنامه تاکنون برای مخاطبان جوان منتشر شده است. با این حال، بازآفرینی چنین شاهکاری به سبب گستردگی جهان داستانی، تعدد شخصیت‌ها و پیچیدگی روایت‌ها، کاری دشوار و نیازمند دقت و ظرافت بسیار است. در شاهنامه تنها با یک کتاب ادبی روبه‌رو نیستیم؛ این اثر بازتابی است از تاریخ و سرگذشت ملتی که رنج و شادی، شکست و پیروزی، و تمامی جلوه‌های زندگی خویش را در آن می‌یابد. اسدالله شعبانی در اثر خود، با گزینش بخش‌هایی از این منظومه‌ی سترگ و بازنویسی نثر آن به زبان ساده‌تر، کوشیده است نوجوانان را با دنیای اسطوره‌ای و پهلوانی فردوسی آشنا کند. از آن‌جا که مخاطب این بازنویسی نوجوانان هستند، نویسنده تلاش کرده تا زبان اثر را با درک و فهم آن‌ها سازگار سازد. او در مقدمه‌ی کتاب می‌نویسد که کوشیده میان نثر بازنویسی‌شده و شعر حماسی فردوسی هماهنگی ایجاد کند و به همین دلیل از ساده‌نویسی افراطی پرهیز کرده است. شعبانی سعی دارد در سبک نگارش خود به زبان و شیوه‌ی استاد طوس نزدیک بماند، لحن حماسی اثر را حفظ کند و از به‌کار بردن واژه‌های بیگانه یا سطحی دوری جوید. در انتخاب شعرها نیز نویسنده با دقت عمل کرده است؛ برای پیشگیری از اطناب و طولانی‌شدن روایت، ابیاتی که نقشی در روند اصلی داستان ندارند یا دارای واژگان دشوار و مهجور هستند، حذف شده‌اند. درعین‌حال، برگزیده‌های باقی‌مانده نه‌تنها زیبایی و شکوه شاعرانه‌ی شاهنامه را منتقل می‌کنند، بلکه احساس و ارتباط عاطفی نوجوانان را نیز برمی‌انگیزند. برای مثال، اشاره به مهر و دلبستگی پهلوانان نسبت به مادران و همسران‌شان از بخش‌هایی است که برای نوجوانان جذابیت ویژه دارد. این کتاب بیشتر به بخش‌های اساطیری و پهلوانی شاهنامه می‌پردازد؛ از داستان پادشاهی «کیومرث» آغاز می‌شود و تا مرگ رستم به دست شغاد، برادر فریبکارش، ادامه می‌یابد. نویسنده برای حفظ جذابیت، بخش‌های تاریخی و کم‌کشش را حذف کرده است. ساختار کتاب نیز بر پایه‌ی شاه‌بیت‌هایی از شاهنامه تنظیم شده تا خواننده را مستقیماً به درون ماجراها و نقاط عطف روایت ببرد؛ ابیاتی که بسیاری از آن‌ها در فرهنگ و زبان مردم ریشه دارند و بی‌تردید برای نوجوانان نیز آشنا به گوش می‌رسند، همچون بیت مشهور: «چنین است رسم سرای درشت، گهی پشت زین و گهی زین به پشت». «قصه‌های خواندنی شاهنامه فردوسی» با زبان روان و فضایی صمیمی، پلی میان نوجوان امروز و حماسه‌ی جاودان فردوسی می‌سازد. هرچند هدف اصلی آن آشنا کردن نوجوانان با بزرگ‌ترین اثر حماسی ایران است، اما قلم روان و روایت جذاب نویسنده، این کتاب را برای خوانندگان بزرگسال نیز دلپذیر و خواندنی کرده است.