کتاب دوره ساسانی اثر وستا سرخوش کرتیس، ترجمه خسرو خواجه نوری، انتشارات امیرکبیر

کتاب «دورۀ ساسانی» به سردبیری وستا سرخوش کرتیس و سارا استوارت، بخشی از مجموعه پژوهشی «ایده ایران» است که به بررسی تاریخ و فرهنگ گستردۀ ایران در ادوار گوناگون می‌پردازد. این جلد به‌طور ویژه بر امپراتوری بزرگ ساسانی تمرکز دارد؛ حکومتی که از سال ۲۲۴ تا ۶۴۲ میلادی بر بخش‌های وسیعی از ایران و سرزمین‌های پیرامون فرمان‌راند و به‌سبب میراث ارزشمند خود در زمینه‌های هنر، معماری، دین و نظام حکومتی شهرتی جهانی دارد. از دیدگاه تاریخی، امپراتوری ساسانی جانشین حکومت اشکانی شد و با تثبیت قدرت سیاسی و نظامی خویش، به یکی از برجسته‌ترین قدرت‌های خاور نزدیک باستان بدل گشت. ساسانیان به‌ویژه به‌دلیل گسترش و پاسداری از دین زرتشتی ـ دین کهن ایرانیان که پیامبر زرتشت بنیاد نهاد ـ جایگاهی ویژه در تاریخ ایران و جهان باستان دارند. این کتاب مجموعه‌ای از دوازده مقاله از پژوهشگران و متخصصان برجستۀ تاریخ و فرهنگ ایران است که هر فصل آن به جنبه‌ای خاص از تمدن ساسانی می‌پردازد. مقالات به‌صورت موضوعی تنظیم شده‌اند و گستره‌ای از مباحث همچون هنر، دین، حکومت، جامعه، اقتصاد و جنگ‌های ساسانی را در بر می‌گیرند. از نظر فرهنگی، دورۀ ساسانی غالباً به‌عنوان «عصر طلایی فرهنگ ایرانی» شناخته می‌شود. کتاب «دورۀ ساسانی» ضمن بررسی شکوه هنر و معماری این دوره، به چگونگی به‌کارگیری تولیدات فرهنگی برای تثبیت ایدئولوژی شاهنشاهی ساسانی نیز اشاره دارد. از جمله آثار برجای‌مانده از این شکوه می‌توان به نقش‌برجسته‌های سنگی، ظروف نقره‌کاری‌شده و سکه‌های ضرب‌شده اشاره کرد؛ آثاری که همۀ آن‌ها بازتابی از جنبه الهی حکومت و تلاش برای مشروعیت‌بخشی به قدرت پادشاهان ساسانی از رهگذر هنر و نمادهای مذهبی است. یکی از درون‌مایه‌های مهم کتاب، بررسی نقش دین زرتشتی در ساختار حکومتی ساسانیان و ترویج آن به‌عنوان دین رسمی و قدرت‌بخش دولت است. در کنار مباحث دینی، مقالات کتاب به ساختار سیاسی و اجتماعی این امپراتوری نیز پرداخته و نظام اداری، جایگاه پادشاه، و نقش طبقات اجتماعی در پویایی دستگاه حکومت را تحلیل می‌کند. بخشی دیگر از کتاب به روابط خارجی ساسانیان و به‌ویژه رویارویی‌های آنان با امپراتوری روم و سپس بیزانس اختصاص دارد. این فصل‌ها با رویکردی تحلیلی، لشکرکشی‌های ساسانیان، راهبردهای نظامی و سیاست‌های دفاعی آنان را در مسیر تثبیت و گسترش مرزهای امپراتوری بررسی می‌کند. بدین‌سان، کتاب «دورۀ ساسانی» نه‌تنها روایتی از شکوه و قدرت این دوران است، بلکه تصویری جامع از نظام فکری، فرهنگی و سیاسی ایران در یکی از تأثیرگذارترین ادوار تاریخ باستان ارائه می‌دهد.