کتاب روانکاوی و دین اثر اریک فروم، ترجمه آرسن نظریان، انتشارات مروارید

کتاب «روان‌کاوی و دین» اثر اریک فروم، یکی از مهم‌ترین نوشته‌های اوست که نخستین‌بار در سال ۱۳۲۹ خورشیدی (۱۹۵۰ میلادی) منتشر شد. فروم در این اثر ارزشمند، به بررسی ژرف تأثیرات مثبت و منفی دین بر روان و رفتار انسان می‌پردازد و در تحلیل خود میان دو نوع دین، یعنی دین‌های تمامیت‌طلب و دین‌های انسان‌گرا، تمایز قائل می‌شود. از دیدگاه فروم، نهادهای دینی تمامیت‌طلب بر این باور پافشاری می‌کنند که انسان‌ها زیر سلطه‌ی خدایی با قدرت مطلق قرار دارند و آزادی حقیقی آن‌ها در گرو فرمان‌پذیری از اراده‌ی الهی است. در مقابل، ادیان انسان‌گرا بر این اندیشه تأکید دارند که نیروی الهی در درون هر انسان تجلی یافته و شناخت خداوند از مسیر خودشناسی ممکن است. به باور فروم، مذهب تمامیت‌طلب با نادیده گرفتن هویت فردی، انسان را به ابزاری در خدمت ساختار قدرت و فرمانبرداری بدل می‌کند، در حالی که دین انسان‌گرا بستر رشد شخصیت مستقل، مسئولیت‌پذیری و شکوفایی درونی را فراهم می‌سازد. فروم در کتاب «روان‌کاوی و دین» همچنین به بررسی بحران معنوی انسان مدرن می‌پردازد؛ بحرانی که در تقابل میان باورهای سنتی دینی و فلسفه‌ای نوین شکل گرفته است. در این نگرش جدید، هدف اصلی زندگی اغلب در ارضای نیازهای غریزی و مادی تعریف می‌شود، در حالی که فروم بر ضرورت بازگشت به معنا، عشق، خودآگاهی و رشد درونی انسان تأکید دارد.