کتاب خواب‌نامه اثر محمد چرمشیر، انتشارات نشر نی

کتاب «خواب‌نامه» یکی از نمایشنامه‌های شاخص «محمد چرمشیر» است که رویدادهای آن در دوران سلطنت قاجار روایت می‌شود و بخشی از فرهنگ و تاریخ اجتماعی ایران را مرور می‌کند. سلسله‌ی قاجار، که پیش از عصر پهلوی بر ایران حکومت داشت، با تصمیمات درست و نادرست خود تأثیری عمیق بر سرنوشت کشور و مردمش گذاشت. این دوره نقطه‌ی عطفی در تاریخ ایران بود؛ چرا که روابط فرهنگی ایران با سرزمین‌های اروپایی گسترش یافت و آرام‌آرام برخی جلوه‌های سبک زندگی اروپایی، یا همان «فرنگی»، در کشور پدیدار شد. در روزگار قاجار شماری از پادشاهان توجه ویژه‌ای به هنر و فرهنگ نشان دادند. همین رویکرد، زمینه‌ی ارتباط هنرمندان و هنرشناسان ایرانی را با فضای هنری اروپا فراهم کرد و نتیجه‌ی آن، ورود تکنیک‌ها و نوآوری‌های تازه‌ی هنری غرب به ایران بود. محمد چرمشیر در نمایشنامه‌ی «خواب‌نامه» دقیقاً بر همین برهه‌ی تاریخی تمرکز کرده است. این اثر در قالب سه نامه روایت می‌شود که همان نقش پرده‌های نمایش را ایفا می‌کنند. دغدغه‌ی اصلی نمایشنامه، آشنایی ایرانیان با پدیده‌ای تازه به نام «سینما» و «سینماتوگراف» است. روایت با نامه‌ی «اسماعیل‌خان جواهرچی» آغاز می‌شود؛ نامه‌ای که او به برادران لومیر (اخوان لومیر) نوشته است. در بخش‌هایی از این نامه، اسماعیل‌خان به خواب‌های صادقه‌ای اشاره می‌کند که در آن پدرش ظاهر شده و او را به پیگیری پروژه‌ی سینماتوگراف در ایران ترغیب کرده است. این شخصیت پیش‌تر سفرهایی به فرنگ داشته و در نامه‌هایش، شرح این سفرها و همچنین حکایت جواهراتی را بازگو می‌کند که از ایران به همراه خود برده است. محمد چرمشیر در این اثر بار دیگر توانایی بی‌چون‌وچرای خود در بازآفرینی زبان را به نمایش می‌گذارد. او زبانی را احیا می‌کند که سال‌هاست از رونق افتاده و کمتر کسی با قواعد و ظرایف آن آشناست. «خواب‌نامه» در حقیقت بازسازی زبانی است که به تهران صد سال پیش تعلق دارد؛ زبانی که چرمشیر آن را به گونه‌ای زنده می‌کند که هم برای مخاطب معاصر قابل‌درک و معنادار باشد و هم بتواند بار اصلی روایت را بر دوش بکشد. مطالعه‌ی نمایشنامه‌ی «خواب‌نامه» برای علاقه‌مندان به ادبیات نمایشی، پژوهشگران تئاتر و همچنین زبان‌پژوهان تجربه‌ای خاص و لذت‌بخش خواهد بود؛ تجربه‌ای که پیوندی میان تاریخ، زبان و هنر برقرار می‌کند و مخاطب را به دل یکی از مهم‌ترین ادوار فرهنگی ایران، یعنی عصر قاجار، می‌برد.