کتاب بعد التحریر کمونیسم اثر بوریس گرویس، ترجمه اشکان صالحی، انتشارات لاهیتا

جستاری برانگیزنده درباره‌ی نسبت میان کمونیسم، فلسفه و زبان از روزگار افلاطون تاکنون، فیلسوفان همواره رؤیای بنیان‌گذاری جامعه‌ای عقلانی را در سر پرورانده‌اند؛ جامعه‌ای که در آن، قدرت زبان ابزار حکم‌رانی و نظم عقلانی باشد. بوریس گرویس در تفسیر رادیکال و تکان‌دهنده‌ی خود از فلسفه‌ی شوروی بر همین نکته تأکید می‌کند و می‌گوید: کمونیسم در این رؤیا سهمی جدی دارد؛ زیرا تلاشی است برای جایگزین کردن پیوندهای مالی با پیوندهای زبانی، پیوندهایی که همچون ملاطی، وحدت جامعه را استوار می‌سازند. به باور گرویس، زبان نیرویی دگرگون‌ساز و آفریننده دارد؛ زبانی که نه‌تنها ابزار اندیشه، بلکه زمینه‌ساز برابری و عدالت است. از همین‌رو، قدرت دگرگونی‌آفرین زبان را می‌توان کلید هر انقلاب کمونیستی نوین دانست؛ انقلابی که در آن زبان، وسیله‌ی پیوند انسان‌ها و بنیان وحدت اجتماعی است.