کتاب ایران ساسانی در بستر عهد باستان متاخر اثر تورج دریایی، ترجمه مهناز بابایی، انتشارات سینا

کتاب «ایران ساسانی در بستر عهد باستان متأخر» اثری است که مجموعه سخنرانی‌های دانشگاه آکسفورد از تورج دریایی را یک‌جا در اختیار خوانندگان قرار می‌دهد. تورج دریایی در این اثر با پی‌گیری روند شکل‌گیری نهادهای اداری و اجرایی ایران از دوران اردشیر بابکان تا یزدگرد سوم، یعنی از بنیان‌گذار سلسله ساسانی تا واپسین پادشاه این دودمان، کوشیده است به بخشی از تاریخ که اغلب نادیده گرفته می‌شود، یعنی تاریخ اجتماعی، نوری تازه بتاباند. بررسی فراز و فرودها و نیز تلاش جانشینان یزدگرد سوم برای بازسازی حکومت ایرانی نزدیک به یک قرن پس از سقوط ساسانیان به دست اعراب، جنبه‌ای دیگر از پژوهش تورج دریایی در کتاب «ایران ساسانی در بستر عهد باستان متأخر» است. او با بهره‌گیری از منابع نو و مطالعات به‌روز، تصویری روشن‌تر از تداوم فرهنگی و سیاسی ایران پس از فروپاشی ساسانیان ارائه می‌دهد. به باور تورج دریایی، آنچه جانِ پژوهش‌های او را شکل می‌دهد، ارتباط ژرف میان گذشته ساسانی و هویت امروزین ایران است. وی دوره ساسانی را مسئول تثبیت آن چیزی می‌داند که ما امروزه از آن به عنوان ایران، ایرانی بودن و تمدن ایرانی یاد می‌کنیم. به تعبیر او، مفهوم «ایرانشهر» و طرح کلی تمدن ایرانی در همین دوره پدید آمد و استوار شد. هویت‌یابی معاصر که در سال‌های اخیر در قالب مفاهیمی چون «مکتب ایرانی» جلوه‌گر شده است، نشان می‌دهد که بازنگری و ژرف‌نگری در عصر ساسانی فقط بررسی تاریخی نیست، بلکه تلاشی برای فهم ریشه‌های فرهنگی و هویتی ایران امروز است. تورج دریایی، مورخ برجسته ایران باستان و دارنده کرسی هاوارد باسکرویل، در سخنرانی‌های خود در دانشگاه آکسفورد — که این کتاب حاصل گردآوری آن‌هاست — موضوع ایران ساسانی و جایگاه آن را در بستر عهد باستان متأخر به‌صورت جامع بررسی کرده است. او یافته‌های پژوهشی خود را با زبانی روشن، دقیق و قابل‌درک برای مخاطبان بیان می‌کند و با نگاهی تحلیلی و مستند، نقش ساسانیان را در شکل‌گیری تاریخ و فرهنگ ایران به‌خوبی آشکار می‌سازد.