کتاب سیری در اندیشه سیاسی عرب اثر حمید عنایت، انتشارات امیرکبیر

کتاب «سیری در اندیشه سیاسی عرب» اثر برجسته دکتر حمید عنایت، به بررسی و تحلیل اندیشه‌هایی می‌پردازد که زمینه‌ساز شکل‌گیری جنبش‌های سیاسی در میان ملت‌های عرب در دوران معاصر شده‌اند. نویسنده در این اثر، گستره زمانی میان حمله ناپلئون بناپارت به مصر تا دوران نزدیک به جنگ جهانی دوم را مورد مطالعه قرار داده است؛ محدوده‌ای تاریخی که حدود یک قرن و نیم را در بر می‌گیرد و تحولات بنیادینی را شامل می‌شود. حمید عنایت در «سیری در اندیشه سیاسی عرب» به جای نقد مستقیم عقاید اندیشمندان، آن‌ها را از دیدگاه‌های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی مورد بررسی عمیق قرار داده است. او همچنین در هر جا که مسئله‌ای با تاریخ تفکر سیاسی و اجتماعی ایران ارتباط داشته، به‌اختصار به آن نیز اشاره کرده است تا پیوند فکری میان جوامع اسلامی را نشان دهد. ساختار این کتاب از پنج بخش اصلی و سه پیوست تشکیل شده است. بخش نخست، با عنوان «پیش‌درآمد روزگار نو»، به بررسی زمینه‌های فکری و اجتماعی و نیز پیشگامی مصر و اوضاع شام در مسیر نوزایی فکری می‌پردازد. در بخش دوم با عنوان «پیروی از تمدن غرب»، نویسنده اندیشه‌های روشنفکران و تلاش‌های فکری آن دوران را تحلیل می‌کند. بخش سوم، «تجدد فکر دینی» نام دارد و به بررسی دیدگاه‌ها و فعالیت‌های شخصیت‌هایی چون سید جمال‌الدین اسدآبادی، شیخ محمد عبده، محمد رشید رضا، عبدالرحمن کواکبی و علی عبدالرزاق می‌پردازد. بخش چهارم کتاب به موضوع «وطن‌پرستی مصری» اختصاص یافته و جریان‌های ملی‌گرایی در مصر را در بستر تحولات فرهنگی و سیاسی بررسی می‌کند. نهایتاً در بخش پنجم با عنوان «فرجام راه، آیین یگانگی»، حمید عنایت به جمع‌بندی و تحلیل نهایی مسیر اندیشه سیاسی عرب می‌پردازد. در ادامه، سه پیوست کتاب نیز تکمیل‌کننده مباحث اصلی هستند: پیوست نخست شامل شعری و نقل‌قولی از شبلی شمیل در ستایش پیامبر اسلام و حضرت علی (ع) است؛ پیوست دوم به مذهب سید جمال‌الدین اسدآبادی می‌پردازد و پیوست سوم به تحلیل و شرح آرای علی عبدالرزاق اختصاص دارد. «سیری در اندیشه سیاسی عرب» اثری است تحلیلی و ژرف‌نگر که به‌خوبی روند تحول اندیشه سیاسی در جهان عرب را از عصر استعمار تا آستانه تجدد ترسیم می‌کند و جایگاه ممتازی در میان آثار اندیشه‌پژوهی معاصر به خود اختصاص داده است.