کتاب توتم و تابو اثر زیگموند فروید، ترجمه محمدعلی خنجی، انتشارات نگاه

کتاب «توتم و تابو» اثر زیگموند فروید، یکی از آثار تأثیرگذار در حوزه‌ی روان‌کاوی و مردم‌شناسی است که نخستین‌بار در سال ۱۹۱۳ منتشر شد. فروید در این اثر با دقت و عمق نظری خاص خود نشان می‌دهد که میان «جوامع بدوی» و «فرد» نوعی ارتباط دو‌سویه وجود دارد؛ به‌گونه‌ای که هرکدام می‌توانند به درک و تفسیر دیگری یاری رسانند. او پس از بررسی‌های گسترده دریافت که روان‌شناسی اقوام بدوی شباهت‌های چشمگیری با ذهنیت و رفتار افراد مبتلا به اختلالات روانی دارد. فروید در پژوهش‌هایش، با تکیه بر داده‌های متخصصان علم مردم‌شناسی، به این نتیجه رسید که «توتم‌گرایی» و محدودیت‌های مرتبط با ازدواج برون‌قومیتی، ریشه در ترس‌ها و هراس‌های ذهنی انسان‌های اولیه دارند. از دیدگاه او، «تابوها» نیز پیوندی عمیق با جلوه‌هایی از بیماری‌های روانی و سازوکارهای دفاعی ذهن برقرار می‌کنند. او در ادامه توضیح می‌دهد که کشتن «پدر نخستین» و احساس گناه و عذاب وجدان ناشی از آن، دو رویداد بنیادین در شکل‌گیری تاریخ انسان قبیله‌ای و در پیدایش تمایلات سرکوب‌شده‌ی بشری محسوب می‌شوند. به باور فروید، هم «توتم» و هم «تابو» در «عقده‌ی ادیپ» ریشه دارند؛ عقده‌ای که به‌زعم او اساس پیدایش همه‌ی اختلالات روانی است و سرچشمه‌ی دین، اخلاق، جامعه و هنر نیز از آن ناشی می‌شود. کتاب «توتم و تابو» در میان آثار فروید جایگاهی ویژه دارد، زیرا کوششی است برای پیوند دادن روان‌کاوی فردی با تاریخ و فرهنگ انسان، و نشان می‌دهد چگونه سرچشمه‌های ناخودآگاه انسان در رفتارهای اجتماعی و دینی اقوام اولیه بازتاب می‌یابد.