کتاب تمدن مایا اثر پاتریشیا دی نتزلی، ترجمه فرید جواهرکلام، انتشارات ققنوس

در قرن شانزدهم، کاشفان اسپانیایی بخش بزرگی از سرزمین‌هایی را که امروزه کشور مکزیک و شمال آمریکای مرکزی را تشکیل می‌دهند، به تصرف خود درآوردند. آنان پس از این فتح، در جست‌وجوی ثروت‌های فراوانی برآمدند که گمان می‌کردند در دنیای جدید یافت خواهند شد. در قرن هجدهم، زمانی که منابع و دارایی‌های آشکار به پایان رسید، اندیشه آنان متوجه گنجینه‌های پنهان شد. آیا ممکن بود در دل جنگل‌های انبوه آمریکای مرکزی، گنج‌های طلای باستانی نهفته باشد؟ یکی از افسران ارتش اسپانیا به نام سروان آنتونیو دل ریو، در سال ۱۷۸۶ از سوی دولت اسپانیا مأمور شد تا برای یافتن این گنجینه‌های افسانه‌ای، به خرابه‌های شهر باستانی پالنکه سفر کند. پالنکه شهری کهن در ناحیه‌ای است که امروزه در جنوب مکزیک و در ایالت چیاپاس قرار دارد. دل ریو در آن سرزمین، همراه با هفتاد و نه کارگر سرخپوست، با بهره‌گیری از کلنگ به تخریب، خاک‌برداری و کاوش در معبدهای سنگی و ساختمان‌های فرسوده باستانی پرداخت. آنان آن‌قدر این کار را ادامه دادند تا سرانجام افسر یادشده گزارشی چنین نگاشت: «در اینجا هیچ پنجره‌ای، دری، دیواری، دالانی، اتاقی، سالنی، برجی یا راهروی زیرزمینی باقی نماند که ما آن را ویران نکرده و تا عمق دو تا سه یارد، حدود سه و نیم متر، درون آن حفاری نکرده باشیم، زیرا این کار هدف اصلی مأموریتمان بود.»