کتاب بندر فیلی اثر بختیار علی، ترجمه مریوان حلبچه ای، انتشارات نشر ثالث

کتاب «بندر فیلی» از محبوب‌ترین رمان‌های «بختیار علی»، نویسنده‌ی کوردتبار و ساکن آلمان است؛ اثری که زندگی گروهی از اقوام کورد عراقی را با زبانی داستانی و پرکشش روایت می‌کند و رنج و مصائب روزگار آنان را در قالبی ادبی و تأمل‌برانگیز به تصویر می‌کشد. بختیار علی از مهم‌ترین نویسندگان معاصر ادبیات کوردی به شمار می‌آید؛ نویسنده‌ای که در هر اثر خود، لایه‌ای تازه از ساختار اجتماعی، فرهنگی و تاریخی کوردهای عراق را پیش روی مخاطب می‌گشاید. نثر او معمولاً شاعرانه، لطیف و سرشار از صنایع ادبی است. با این حال، این نثر دل‌انگیز در کنار مفاهیم تلخ و سیاه داستان‌هایش، تضادی عمیق می‌آفریند؛ تلخی حقیقت در آثارش همچون قهوه‌ای داغ بر جان خواننده می‌نشیند و در ذهن او طعم ماندگاری بر جای می‌گذارد. سبک اصلی بختیار علی، سیال ذهن است؛ سبکی که امکان نفوذ به درون ذهن و جهان درونی قهرمان را فراهم می‌سازد. مخاطب در لحظاتی که همراه شخصیت اصلی می‌شود، درک عمیقی از حقیقت زندگی او پیدا می‌کند و از خلال روایت، با جهان ذهنی و وجودی وی هم‌نوا می‌شود. همین ویژگی باعث شده است که بختیار علی را مهم‌ترین نویسنده‌ی کورد بدانند؛ نویسنده‌ای که آثارش از همان صفحات نخست، با روایتی محکم و زبانی گرم و تأثیرگذار، ذهن مخاطب را به بند می‌کشد. رمان «بندر فیلی» اثری نزدیک به پانصد صفحه است که همانند دیگر آثار نویسنده، بر اساس سبک سیال ذهن روایت می‌شود. داستان، سرگذشت «بندر» پسربچه‌ای کورد از اقوام فیلی را بازگو می‌کند؛ روایتی نمادین از آوارگی، تبعید و بی‌خانمانی کوردهای عراق در دوران رژیم بعث. بندر، فرزند زندان است؛ مفهومی که به‌عنوان یکی از محورهای اصلی کتاب مطرح می‌شود. مادر او در زندان اعدام شده و بندر اکنون در جهانی متروک و بی‌پناه به دنبال پاسخ پرسش‌هایی است که با هویت خود و ملتش گره خورده‌اند. در «بندر فیلی» همراه با این قهرمان نوجوان، سفری دلهره‌انگیز به تاریک‌ترین سلول‌ها و زندان‌های رژیم بعث عراق تجربه می‌کنیم. بختیار علی با توصیف‌هایی دقیق و هراس‌انگیز، چهره‌ی دیکتاتور بی‌منطق عراق، صدام حسین، را نیز در پرسپکتیوی انسانی و سیاسی پیش روی خواننده قرار می‌دهد. این رمان روایتی است از کودکی، نوجوانی و جوانی انسانی جست‌وجوگر که برای یافتن حقیقت، بارها از بند زندان‌های فکری، ذهنی و واقعی می‌گریزد، اما در پایان آینده‌ای نامعلوم در انتظارش است. مطالعه‌ی رمان «بندر فیلی» به دوست‌داران ادبیات کورد، علاقه‌مندان به سبک سیال ذهن و کسانی که به تحلیل لایه‌های اجتماعی و تاریخی ادبیات معاصر خاورمیانه علاقه دارند، به‌ویژه توصیه می‌شود.