کتاب در زمانه پنج شاه اثر حسن ارفع، ترجمه مانی صالحی علامه، انتشارات ماهی

کتاب «در زمانه‌ی پنج شاه» نوشته‌ی «حسن ارفع» از آثار برجسته و معتبر خاطره‌نویسی در تاریخ معاصر ایران به‌شمار می‌آید. این کتاب، روایت زندگی «حسن ارفع» فرزند «پرنس ارفع» است و از دوران کودکی او آغاز می‌شود. نویسنده در این اثر، مسیر زندگی خود را از دوران طفولیت در فرانسه، تحصیل در دانشکده‌ی افسری ترکیه، ورود به ایران و پیوستن به ارتش تا حضور فعال در رویدادهای مهم سیاسی و نظامی کشور با جزئیات شرح می‌دهد. اهمیت «در زمانه‌ی پنج شاه» نه‌تنها به‌سبب جایگاه ویژه‌ی خانوادگی مؤلف، بلکه به‌دلیل موقعیت نظامی و دسترسی او به حوادث تاریخی مختلف است. این ویژگی‌ها کتاب را به سندی ارزشمند از هفتاد سال تاریخ معاصر ایران بدل کرده است؛ سندی که از خلال خاطرات شخصی نویسنده، تحولات سیاسی و اجتماعی ایران را بازمی‌تاباند. ساختار کتاب «در زمانه‌ی پنج شاه» شامل چهار بخش و بیست‌ودو فصل است که هر بخش بازتاب‌دهنده‌ی مقطع مهمی از زندگی نویسنده و رخدادهای تاریخی ایران است. بخش نخست، به دوران پیش از جنگ جهانی اول و واپسین سال‌های سلطنت قاجاریه می‌پردازد و سال‌های کودکی، جوانی و نخستین سفر «حسن ارفع» به ایران را توصیف می‌کند. در بخش دوم، دوران حکومت رضاشاه پهلوی و تلاش‌های او برای مدرن‌سازی کشور بازنمایی شده است. بخش سوم، به اوضاع ایران در خلال جنگ جهانی دوم و نقش نویسنده به‌عنوان رئیس ستاد کل ارتش اختصاص دارد. بخش چهارم کتاب که به دوران پادشاهی محمدرضاشاه پهلوی مربوط می‌شود، به بررسی توسعه و پیشرفت ایران در آن سال‌ها می‌پردازد. در پایان کتاب نیز ضمیمه‌ای ارزشمند شامل گزارش‌هایی از وضعیت بخش‌های عشایرنشین کشور و مجموعه‌ای از تصاویر نویسنده و شخصیت‌های مهم سیاسی افزوده شده است. «در زمانه‌ی پنج شاه» با نثری صریح و اطلاعات مستند، تصویری روشن از زندگی یک نظامی برجسته و تحولات ایران در گذر پنج پادشاه ارائه می‌دهد؛ اثری که مطالعه‌ی آن برای علاقه‌مندان به تاریخ معاصر ایران ضرورتی انکارناپذیر است.