کتاب فن سینما و بازیگری در سینما اثر ف ا پودوفکین، ترجمه حسن افشار، انتشارات مرکز

کتاب «فَنّ سینما و بازیگری در سینما» نوشته‌ی و‌سِوُلود پودوفکین، اثری کلاسیک و ماندگار در حوزه‌ی فنون سینما و هنر بازیگری است. این کتاب از مهم‌ترین منابع آموزشی و نظری سینما به شمار می‌آید و سال‌هاست که جایگاه خود را در میان علاقه‌مندان و پژوهشگران سینما حفظ کرده است. «فن سینما» شامل دو جزوه‌ است که در سال ۱۹۲۶ نوشته شده‌اند، دو سخنرانی که به ترتیب در سال‌های ۱۹۲۹ و ۱۹۳۱ ایراد شده‌اند، و نیز دو مقاله که در سال ۱۹۴۹ نگاشته شده‌اند. بخش دوم کتاب با عنوان «بازیگری در سینما» مجموعه‌ای از سخنرانی‌های پودوفکین است که طی چهار روز در سال ۱۹۳۰ برگزار شد. اکنون نزدیک به یک قرن از نگارش این مجموعه می‌گذرد. مطالب، مقاله‌ها و سخنرانی‌های آن به دورانی بازمی‌گردند که هنوز تنها سی سال از تولد سینما گذشته بود و بسیاری، سینما را به عنوان هنری مستقل نمی‌پذیرفتند. با این حال، آنچه پودوفکین در این اثر مطرح کرده، پایه و الفبای کار سینماست و همچنان اعتبار و کاربرد خود را حفظ کرده است. از این رو، این کتاب به عنوان اثری کلاسیک و آموزشی در عرصه‌ی فن سینما جایگاهی ویژه دارد. پودوفکین از استادان برجسته و آموزگاران برجسته‌ی سینمای جهان و از شخصیت‌های محوری در شکل‌گیری نظریه‌ی مونتاژ در اتحاد جماهیر شوروی بود. او کارگردان، نویسنده و بازیگری توانا محسوب می‌شد و سهمی مهم در پیشبرد تئوری‌های سینمایی داشت. دیدگاه‌های او غالباً در تقابل با نظریات سرگئی آیزنشتاین، دیگر چهره‌ی شاخص سینمای شوروی، قرار می‌گرفت. پودوفکین در مقایسه با آیزنشتاین نگاه عامه‌پسندانه‌تری به سینما داشت؛ او می‌کوشید میان شعارهای «هنر برای هنر» و «هنر برای عقیده» تعادلی ظریف برقرار کند. در آثار آیزنشتاین نوعی فرمالیسم خشک و بی‌روح دیده می‌شود، اما فیلم‌های پودوفکین سرشار از گرما و احساس‌اند. برای نمونه، در فیلم مشهور «مادر»، بازی بازیگری که نقش مادر را ایفا می‌کند، با چنان احساس طبیعی و عمیقی همراه است که مخاطب به‌راحتی با او هم‌دلی می‌کند. پودوفکین خود تجربه‌ی بازیگری داشت و در چهارده فیلم از جمله «مادر» در نقش پلیس، و در «ایوان مخوف» ساخته‌ی آیزنشتاین (۱۹۴۴) در نقش گدا ظاهر شد. به همین سبب به اهمیت بازیگری در سینما واقف بود و برخلاف آیزنشتاین، از بازیگران حرفه‌ای تئاتر برای نقش‌آفرینی استفاده می‌کرد. همین رویکرد باعث می‌شد فیلم‌های او فضایی انسانی‌تر و صمیمی‌تر پیدا کنند. موضوعات اصلی این کتاب شامل مباحثی چون فن سینما، ساختار سناریو، مضمون و ماده‌ی تجسمی اثر، تدوین فیلم و نقش آن به‌عنوان ابزار تأثیرگذاری، رابطه‌ی کارگردان با سناریست، بازیگران و فیلم‌بردار، طراحی تیپ‌ها و شخصیت‌ها در فیلم آنسامبل، جایگاه بازیگر در قاب تصویر، درشت‌نما در زمان، ناهمزمانی به‌عنوان یکی از اصول سینمای ناطق، و نیز ضرباهنگ میان صدا و تصویر است. در پایان کتاب نیز شرح‌حال و کارنامه‌ی پودوفکین ارائه شده است. «فن سینما و بازیگری در سینما» از آثار کلاسیک و جریان‌ساز تاریخ سینما به شمار می‌آید؛ کتابی که با وجود گذشت دهه‌ها از نگارش آن، همچنان برای فیلم‌سازان، دانشجویان و علاقه‌مندان به سینما اثری آموزنده، کاربردی و الهام‌بخش محسوب می‌شود.