کتاب ماتریالیسم اثر تری ایگلتون، ترجمه رحمان بوذری، انتشارات مرکز

کتاب «ماتریالیسم» یکی از آثار برجسته این نویسنده است که ترجمه فارسی آن در زمستان سال ۱۳۹۷ به قلم رحمان بوذری و توسط نشر مرکز منتشر شد. نسخه اصلی این اثر در سال ۲۰۱۶ چاپ گردید و اثری است که مکتب ماتریالیسم را در حوزه فلسفه و ادبیات، با بهره‌گیری از نظریات و آموزه‌های کارل مارکس، فردریش نیچه و لودویگ ویتگنشتاین، بررسی و تبیین می‌کند. به نظر می‌رسد بهتر بود ترجمه فارسی این کتاب با همان طرح جلد نسخه انگلیسی چاپ می‌شد تا مخاطب در نگاه نخست با شمای کلی و محتوای فلسفی اثر آشناتر شود. در طرح جلد اصلی، تصویر هر سه متفکر یادشده دیده می‌شود و همین امر نشان می‌دهد نویسنده در پی آن است که مسئله ماتریالیسم را از منظر این سه اندیشمند بررسی و تحلیل کند. ایگلتون، چنان‌که در بخش‌های مختلف کتاب نیز اشاره کرده است، تلاش دارد از پرداختن به نکات فنی و نظریات پیچیده و غیرکاربردی دوری کند و رویکردی مشابه روش پادفلسفی سه متفکری اتخاذ نماید که بنیان نظری این کتاب بر اندیشه‌های آنان استوار است. شاید یکی از دلایل این رویکرد آن باشد که این سه فیلسوف، به نوعی با فلسفه‌ورزی سنتی سر سازگاری نداشتند و آن را به تمسخر می‌گرفتند. ایگلتون فردریش انگلس را، به معنای متعارف فلسفی، یک ماتریالیست می‌داند اما مارکس را نه؛ زیرا از دید مارکس، عرصه اصلی تحقیق و واکاوی ماتریالیستی، تاریخ و جامعه بود نه فلسفه صرف. به گفته او، مکتب فکری ماتریالیسم پدیده‌ای تازه در دو سده اخیر نیست، بلکه ریشه‌هایی عمیق در فلسفه باستان دارد. در واقع، هرچند واژه «ماتریالیسم» در قرن هجدهم رایج شد، اما آموزه‌های آن از زمان شکل‌گیری فلسفه یونان باستان مطرح بوده است. یکی از نخستین مدافعان این دیدگاه، اپیکور فیلسوف یونانی بود؛ همان کسی که موضوع رساله دکترای مارکس نیز بر اندیشه‌های او متمرکز بود. بر اساس نظر ایگلتون، ماتریالیسم مورد نظر اپیکور و نیز ماتریالیسم دوره روشنگری، حرکتی بود در جهت رهایی از سلطه باورهای روحانی، خرافات و جادو و جنبل؛ حرکتی برای تأکید بر عقلانیت و تجربه در برابر ماوراءالطبیعه.