کتاب شبی در طهران اثر محمد چرم شیر(1339)، انتشارات قطره

کتاب «تاب شبی در طهران» نوشتهٔ محمد چرمشیر، اثری در حوزهٔ ادبیات نمایشی است که توسط نشر قطره منتشر شده و شامل دو نمایشنامهٔ ایرانی است. این مجموعه، خواننده را با بخشی از تاریخ اجتماعی و فرهنگی ایران در قالب نمایشنامه آشنا می‌کند. نمایشنامهٔ نخست با عنوان «شبی در طهران» مخاطب را به سال ۱۳۲۰ می‌برد؛ زمانی که رضا شاه پهلوی تبعید شده و پسرش محمدرضا جایگزین او می‌شود. این اثر برای اجرا در سبک «کمدی موقعیت» نگاشته شده و ساختاری سه‌پرده‌ای دارد. در این نمایشنامه چهارده شخصیت حضور دارند که از جملهٔ آن‌ها می‌توان به «رضا علاف‌بند» (سرمفتش ادارهٔ شهربانی)، «خیرالله نباتی» (معاون سرمفتش ادارهٔ شهربانی)، «سکینه بیگم‌خانم» (همسر خیرالله نباتی)، «کنت دراکولا»، «سیندرلا»، «سیمون آبولادزه»، «محمدتقی زلف‌چین»، «شعبان» (نگهبان ادارهٔ شهربانی)، «صنوبر مقدم»، «اریش فون‌ریش»، «ژوزفین»، «اسمیرالدا»، «ولیعهد» (خواهران سیندرلا) و «یک نفر» (ملازم ولیعهد) اشاره کرد. کتاب «شبی در طهران» نخستین‌بار در سال ۱۳۸۵ منتشر شد و پیش‌تر نیز در سال ۱۳۷۷ با کارگردانی گلاب آدینه و اجرای گروه «مروارید» روی صحنه رفته بود. بعدها، شایان مستوفی نیز این متن نمایشی را در پردیس تئاتر شهرزاد در تهران اجرا کرد. این نمایشنامه با بهره‌گیری از طنز، موقعیت‌های تاریخی را دستمایهٔ بازآفرینی خلاقانهٔ رویدادهای آن دوران قرار می‌دهد. نمایشنامهٔ دوم کتاب با نام «عاشق‌کشون» اثری تک‌پرده‌ای است که پنج شخصیت با نام‌های «داوود»، «ارسلان»، «حبیب»، «محمود» و «ایران» دارد. این نمایش با مونولوگی از داوود آغاز می‌شود و به‌سبب زبان عامیانه و طنز اجتماعی‌اش، ویژگی منحصربه‌فردی در میان آثار نمایشی معاصر دارد. استفاده از شوخی، طعنه و اصطلاحات بومی از ویژگی‌های اصلی آن است. شخصیت داوود فردی خودخواه، پرحرف و ظاهربین است که می‌کوشد خود را مهم‌تر از واقعیت نشان دهد و با زبان طعنه‌آمیزش به دیگران توهین می‌کند تا برتری خود را ثابت کند. در مقابل، ارسلان شخصیتی صادق است که بیشتر به بیان حقیقت و مسائل اجتماعی علاقه دارد تا شوخی و کنایه. حبیب، شخصیتی میانجی است که در گفت‌وگوهای داوود و ارسلان دخالت می‌کند و می‌کوشد از طریق طنز، اختلاف‌ها را رفع کند. هر سه شخصیت بازتابی از لایه‌های مختلف جامعه و تضادهای طبقاتی‌اند. نمایشنامهٔ «عاشق‌کشون» همانند «شبی در طهران»، نگاهی انتقادی به اجتماع و طبقات اجتماعی دارد و تلاش می‌کند مخاطب را با روابط پیچیدهٔ انسانی و تضادهای درونی جامعه روبه‌رو سازد. این اثر نیز در سال ۱۳۷۷ با کارگردانی سیاوش تهمورث به روی صحنه رفت. «تاب شبی در طهران» اثری برجسته از محمد چرمشیر است که هم با نگاهی تاریخی و هم با رویکردی اجتماعی، به بیان تضادها و طنزهای پنهان جامعهٔ ایرانی می‌پردازد؛ مجموعه‌ای که در تاریخ تئاتر معاصر ایران جایگاه ویژه‌ای دارد.