کتاب فروغ فرخ‌زاد و سینما اثر عباس بهارلو، انتشارات قطره

در میان زنان شاعر و سینماگر دهۀ چهل شمسی ایران، نام فروغ فرخ‌زاد از همه درخشان‌تر و ماندگارتر است. او بخش عمدۀ زندگی کوتاه خود را وقف سرودن شعر، یافتن سبکی تازه و نزدیک کردن زبان شعر به زبان گفتار کرد و در سال‌های پایانی عمرش به سینما و ساخت فیلم مستند روی آورد. فروغ تنها سی‌ودو سال زندگی کرد؛ در پانزدهم دی‌ماه ۱۳۱۳ در تهران زاده شد و در بعدازظهر دوشنبه، بیست‌وچهارم بهمن ۱۳۴۵، در حادثۀ رانندگی در خیابان دَروسِ شمال تهران جان باخت. او هشت سال پایانی زندگی خود را در محافل سینمایی، به‌ویژه در همکاری با «سازمان فیلم گلستان»، گذراند. حاصل این دوره، تدوین چند فیلم مستند، بازی در صحنه‌هایی از آثار کوتاه و بلند ابراهیم گلستان و نیز ساخت چند فیلم مستند بود. از میان آن‌ها، فیلم «خانه سیاه است» اوج شکوفایی خلاقیت فروغ فرخ‌زاد در سینما به شمار می‌رود؛ اثری که نام او را به عنوان سینماگری نوآور در تاریخ سینمای مستند ایران جاودانه کرد. پس از گذر از نخستین دوره شاعری و سرودن مجموعه‌های شعر «اسیر» (۱۳۳۱)، «دیوار» (۱۳۳۵) و «عصیان» (۱۳۳۶)، فروغ در شهریور ۱۳۳۷ به‌وسیلۀ رحمت‌الهی و سهراب دوستدار – که با محافل هنری و ادبی تهران در ارتباط بودند – به ابراهیم گلستان معرفی شد تا شاید در «سازمان فیلم‌سازی» او کاری بیابد. در آن دوران گلستان جمعی از شاعران، نویسندگان و هنرمندان برجسته، از جمله مهدی اخوان ثالث، ایرج پزشک‌نیا، کریم امامی و نجف دریابندری را در اطراف خود گرد آورده بود و از ذوق و نگاه متفاوت آنان در ساخت فیلم و ترجمۀ گفتار فیلم‌های مستند خارجی بهره می‌گرفت. گلستان بعدها درباره آن روزها و همکاران جوان و بی‌تجربه اما مستعد خود گفته است: می‌دانستم که فیلم‌سازی باید با نسل تازه شکل بگیرد، هرچند همه چیز را باید از نقطۀ صفر آغاز کرد. من شروع کردم به جمع کردن آدم‌ها؛ بخت با من یار بود، هرچند اندکی قمار می‌کردم. هیچ‌یک از آنان هیچ تجربه‌ای در فیلم‌سازی نداشت، اما با شوق و کنجکاوی آغاز کردیم و هر کس به قدر توان خویش چیزی شد. (نقل از «آن‌جوری که او می‌گفت عروض کافی نیست، شرف باید»، مجلۀ دنیای سخن، شمارۀ ۳۴، مهر ۱۳۶۹)