کتاب سازندگان تئاتر مدرن اثر رابرت لیچ، ترجمه امیر شاکری، انتشارات قطره

کتاب «سازندگان تئاتر مدرن» اثر رابرت لیچ، پژوهشی جامع و روشنگر درباره‌ی چهره‌های کلیدی است که در شکل‌دهی و تحول تئاتر مدرن نقشی تعیین‌کننده داشته‌اند. لیچ در این اثر، طیفی وسیع از نمایشنامه‌نویسان، کارگردانان و نظریه‌پردازان را بررسی می‌کند و نشان می‌دهد چگونه اندیشه‌ها، نوآوری‌ها و روش‌های آنان از اواخر قرن نوزدهم تا امروز، چهره‌ی تئاتر جهانی را دگرگون ساخته است. در این پژوهش تحلیلی، نویسنده خواننده را با جریان‌ها و جنبش‌های هنری و فکری آشنا می‌سازد که مسیر تئاتر مدرن را شکل داده‌اند، و تأثیر هر یک را در بستر تاریخی و فرهنگی‌شان واکاوی می‌کند. کتاب به بررسی آثار و نظریه‌های برجسته‌ترین تئاترسازان قرن می‌پردازد؛ از کنستانتین استانیسلاوسکی، که با شیوه‌ی بازیگری منحصربه‌فرد خود تحولی بنیادین در هنر اجرا پدید آورد، تا برتولت برشت، خالق تئاتر حماسی که مفهوم تازه‌ای از تعامل سیاسی در صحنه را معرفی کرد. لیچ همچنین اندیشه‌های آنتونن آرتو را تحلیل می‌کند؛ اندیشمندی که با نظریه‌ی «تئاتر ظلم»، در پی بیدارسازی غرایز ابتدایی مخاطب بود. او در ادامه به یرژی گروتوفسکی می‌پردازد، هنرمندی که سادگی و بازگشت به جوهره‌ی تئاتر را بنیان کار خود قرار داد. در کنار این پیشگامان، نویسنده از تئاترسازان معاصری چون پیتر بروک نیز سخن می‌گوید؛ کارگردانی که شیوه‌ی نگرش تئاتر به فضا و رابطه‌ی میان بازیگر و تماشاگر را متحول کرد. همچنین آگوستو بوال و تئاتر ستمدیدگان او معرفی می‌شوند؛ تئاتری که مفاهیم مشارکت و کنش اجتماعی را در دل اجرا زنده کرد. هر فصل از کتاب «سازندگان تئاتر مدرن» تحلیلی جامع از نظریه‌ها، اجراهای شاخص و زمینه‌های فرهنگی و سیاسی دوران فعالیت این هنرمندان ارائه می‌دهد. لیچ در این مسیر به مضامینی چون رئالیسم، نمادگرایی، تئاتر سیاسی و اجرای تجربی می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه تئاتر همواره با تحولات اجتماعی، پیشرفت‌های فناوری و دگرگونی ارزش‌های زیبایی‌شناختی در پیوند بوده است. این کتاب همچنین به بررسی رابطه‌ی میان اجراکننده و تماشاگر می‌پردازد و پرسش اساسی را مطرح می‌کند که تئاتر چگونه می‌تواند مخاطب را درگیر کند، به چالش بکشد و ذهن او را برانگیزد. یکی از مضامین محوری اثر، کشمکش همیشگی میان سنت و نوآوری است؛ اینکه تئاتر مدرن چگونه بر شالوده‌های کلاسیک تکیه دارد، اما در عین حال مرزهای آن را می‌شکند و به سوی زبانی تازه در بیان هنری گام برمی‌دارد. لیچ با دقتی پژوهشگرانه به شیوه‌های گوناگون بازتعریف هنر اجرا می‌پردازد؛ از روش‌های نوین بازیگری و طراحی صحنه گرفته تا نقش تازه‌ی تماشاگر در شکل‌گیری اثر. بدین‌سان، «سازندگان تئاتر مدرن» نه‌تنها منبعی ارزشمند برای دانشجویان و پژوهشگران تئاتر، بلکه اثری خواندنی برای علاقه‌مندان به تاریخ و تحولات نمایش معاصر به شمار می‌آید. این کتاب با نگاهی تحلیلی و چندوجهی، تصویر دقیقی از چگونگی پیدایش و گسترش تئاتر مدرن ارائه می‌دهد. رابرت لیچ در خلال روایت خود، مبارزات هنری و ایدئولوژیکی را بازمی‌نماید که مسیر تئاتر قرن بیستم و بیست‌ویکم را رقم زده‌اند؛ روایتی پرکشش از نوآوری، انقلاب هنری و جست‌وجوی بی‌وقفه برای کشف شیوه‌های تازه‌ی بیان در صحنه‌ی نمایش.