کتاب افسانه اسطوره اثر نجف دریابندری، انتشارات کارنامه

کتاب «افسانه اسطوره» اثر ارزشمند «نجف دریابندری»، پژوهشی جامع و دقیق در زمینه‌ی چیستی و جایگاه افسانه و اسطوره در زبان و فرهنگ فارسی است. این اثر در دویست‌وپنجاه صفحه، مجموعه‌ای از تحقیقات و دیدگاه‌های نویسنده را درباره‌ی مسئله‌ی «افسانه اسطوره» دربرمی‌گیرد و توسط نشر کارنامه منتشر شده است. کتاب، منبعی ارزشمند برای پژوهشگران ادبیات، زبان‌شناسی و علاقه‌مندان به مباحث نظری فرهنگ محسوب می‌شود و هم نیازهای علمی پژوهشگر را برآورده می‌سازد و هم عطش شناخت مخاطب علاقه‌مند را فرو می‌نشاند. یکی از نخستین نکاتی که توجه خواننده را به خود جلب می‌کند، عنوان «افسانه اسطوره» است؛ عنوانی که بر اهمیت واژه‌ی «افسانه» و کاربرد آن به‌جای اصطلاح «میت» یا «اسطوره» تأکید دارد. دریابندری در آغاز کتاب توضیح می‌دهد که در زبان فارسی سنتاً واژه‌ی «افسانه» در این معنا رایج بوده است، اما در دوران معاصر، واژه‌ی «اسطوره» به تدریج جای آن را گرفته است. به‌گفته‌ی او، این تغییر حاصل یک اشتباه تاریخی است که به مرور در زبان و فرهنگ فارسی ریشه دوانده و سبب نوعی ابهام مفهومی شده است. تمرکز اصلی کتاب «افسانه اسطوره» بر روشن‌سازی معنای حقیقی هر یک از این مفاهیم و زدودن تیرگی‌های زبانی و فکری میان آن‌هاست. دریابندری با تعریف دقیق واژه‌های افسانه، میت و اسطوره، به بازشناسی مرزهای معنایی آن‌ها می‌پردازد. او در این مسیر از نظریات و تفسیرهای اندیشمندان برجسته‌ای چون «ارنست کاسیرر»، «برونیسلاو مالینوفسکی»، «میرچا الیاده»، «ژرژ سورل» و «کلود لوی استروس» بهره می‌گیرد و دیدگاه‌های آنان را درباره‌ی انگیزه‌های سیاسی و اجتماعی، مردم‌نگاری میدانی، تفسیر آفرینشی، افسانه‌ی مارکسیستی و ساختارگرایی در تحلیل افسانه بررسی می‌کند. نویسنده در ادامه با نگاهی تحلیلی به ریشه‌های افسانه و منشأ اسطوره می‌پردازد، سپس تضادها و تعارض‌های درون افسانه را واکاوی کرده و در نهایت به سرانجام و فرجام کار اسطوره می‌رسد. این ساختار دقیق و متفکرانه سبب می‌شود که اثر دریابندری نه‌تنها یک پژوهش تئوریک درباره‌ی افسانه و اسطوره باشد، بلکه به‌عنوان مرجعی جدی برای فهم ژرف‌تر نسبت میان زبان، فرهنگ و اندیشه در ادبیات فارسی شناخته شود.