کتاب کامران شیردل، تنها در قاب اثر علیرضا ارواحی، انتشارات خوب

شاید اگر کامران شیردل تنها یکی از آثار درخشان خود همچون «آینه‌ها»، «قلعه»، «اون شب که بارون اومد» یا «صبح روز چهارم» را ساخته بود، همان یک اثر برای اعتبار یک عمر فیلمسازی کافی به نظر می‌رسید. اما او نه‌تنها همه‌ی این‌ها را ساخت، بلکه فراتر از آن نیز رفت؛ آثاری زنده، نو و ماندگار خلق کرد که هر یک نقطه‌ی عطفی در تاریخ سینمای ایران شدند. با وجود تعداد قابل توجهی فیلم مستند و سینمایی، بسیاری از همکاران و دوستانش، از جمله «محمدرضا اصلانی»، همچنان باور دارند که شیردل باید بسیار بیشتر می‌ساخت و عرصه‌ی سینما را غنی‌تر می‌کرد. مستند جذاب، هوشمندانه و پرطنز «حماسه‌ی روستازاده‌ی گرگانی یا اون شب که بارون اومد» و همچنین فیلم سینمایی «صبح روز چهارم» که یادآور فضای آثار «ژان لوک گدار» و به‌ویژه فیلم «از نفس افتاده» است، سرشار از اشاره‌های آشکار و پنهان به ساختارهای سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و آموزشی ایران‌اند. این دو اثر بیش از هرچیز نشان می‌دهند که شیردل فیلمسازی آزاداندیش، پرانرژی و رها بود که از قید و بندهای رایج گریزان می‌زیست. از سوی دیگر، فیلم‌های «آینه»، «ندامتگاه» و «قلعه» تصویری از تنهایی، اندوه و زخم عمیق اجتماعی او به دست می‌دهند؛ انگار شیردل هم‌زمان دو سویه‌ی متفاوت را در خود جمع کرده بود: عزلت‌گزینی جهان‌وطنی با طنزی اجتماعی و روحی حساس که نتیجه‌اش آثاری کامل و ماندگار شد. با این همه، سال‌هاست که به‌جز معدود نقدها و نوشته‌های دوستان و دوست‌دارانش و شماری اندک از منتقدان جوان، نام و اهمیت «کامران شیردل» آن‌چنان که باید در حافظه‌ی عمومی و تاریخ مکتوب سینمای ایران بازتاب نیافته است. کتاب «کامران شیردل، تنها در قاب» تلاشی است برای پرکردن این خلأ. این کتاب که می‌توان آن را روایتی تک‌نگارانه از زندگی و کارنامه‌ی شیردل دانست، نه‌تنها به زندگی و آثار او می‌پردازد، بلکه جایگاهش را در گستره‌ی سینما و کلیت فرهنگ و هنر ایران بازخوانی می‌کند. نویسنده‌ی کتاب، «علیرضا ارواحی»، کوشیده است به ابعاد کمتر شناخته‌شده‌ی شخصیت و اندیشه‌ی شیردل نزدیک شود؛ لایه‌هایی که به باور او چندان مورد توجه قرار نگرفته‌اند. «کامران شیردل، تنها در قاب» در دنیایی پر از هیاهوهای بی‌ثمر، می‌تواند سرآغازی برای بازشناسی جایگاه او و هنرمندانی از این دست باشد؛ کسانی که حتی یک پلان از فیلم‌هایشان، به‌لحاظ کیفیت هنری و تأثیر فرهنگی و اجتماعی، ارزشی فراتر از صدها ساعت محصول سطحی و تکراری دارد؛ محصولاتی که جز تراکم ابتذال و معامله با ابتری فرهنگی، دستاوردی به همراه نمی‌آورند.