کتاب فیل در تاریکی اثر قاسم هاشمی نژاد، انتشارات هرمس

رمان «فیل در تاریکی» نوشته‌ی قاسم هاشمی‌نژاد یکی از مهم‌ترین آثار پلیسی ادبیات فارسی به‌شمار می‌رود که نخستین‌بار در سال ۱۳۵۸ به‌صورت کتاب منتشر شد. این اثر برجسته، داستان رویارویی «جلال امین» با یک باند تبهکار در تهران دهه‌ی پنجاه و تلاش او برای گرفتن انتقام خون برادرش «حسین» را روایت می‌کند؛ برادری که به‌دست همان باند به قتل رسیده است. جلال امین، شخصیت اصلی رمان، گاراژداری قدیمی است. برادرش حسین در آلمان تحصیل می‌کند و هنگام بازگشت، خودرویی بنز از آخرین مدل‌های آن دوران برای جلال به همراه می‌آورد. اما بی‌آنکه حسین بداند، شبکه‌ای تبهکار در این ماشین مقدار زیادی هروئین پنهان کرده‌اند و پس از ورود خودرو به ایران، به دنبال آن می‌گردند. در این میان، حسین به دست آنان کشته می‌شود و جلال برای انتقام، بی‌پروا با اعضای این باند قدرتمند روبه‌رو می‌شود. «فیل در تاریکی» در رده‌ی رمان‌های نوآر (Noir) قرار می‌گیرد و آشکارا تحت‌تأثیر رمان‌های پلیسی آمریکایی نوشته شده است. فضای داستان تیره، نمور و پراضطراب است؛ خیابان‌های مرطوب و دلگیر تهران آن دوران بستری مناسب برای بازنمایی درونی‌ترین حالات روانی شخصیت‌ها و انگیزه‌های پنهان آن‌ها فراهم می‌کند. همانند اغلب رمان‌های نوآر، تمرکز نویسنده بیش از آنکه بر حادثه‌ی جنایی باشد، بر پیچیدگی‌های روحی و اخلاقی شخصیت‌هاست. نثر کتاب از زیبایی، جذابیت و قدرت زبانی ویژه‌ای برخوردار است. قاسم هاشمی‌نژاد با بهره‌گیری هنرمندانه از لهجه‌های گوناگون فارسی — از جمله لهجه‌ی ارمنی، شیرازی و تهرانی — فضایی زنده و واقع‌گرایانه می‌آفریند که به غنای زبانی اثر می‌افزاید. نام «فیل در تاریکی» نیز برگرفته از یکی از حکایت‌های مثنوی معنوی مولاناست و لایه‌ای نمادین به ساختار داستان اضافه می‌کند، نشانه‌ای از جست‌وجوی انسان در تاریکی نادانی و حقیقت‌جویی در جهانی مبهم و سایه‌گون.