کتاب پلیکان اثر آگوست استریندبرگ، ترجمه جواد عاطفه، انتشارات مهرگان خرد

نمایش «پلیکان» نوشتهٔ آگوست استریندبرگ، از مشهورترین آثار نمایشی جهان و یکی از برجسته‌ترین نمونه‌های تئاتر مدرن است. این نمایشنامه به شکلی برجسته به تضادها، جدال‌ها و تنش‌های درون یک خانواده می‌پردازد که سرانجام به فاجعه‌ای دردناک منتهی می‌شود. در «پلیکان»، داستان خانواده‌ای روایت می‌شود که به‌تازگی پدر خود را از دست داده‌اند. نماد پلیکان در این اثر یادآور پدر فداکار است؛ پدری که در سایهٔ بی‌مهری و نارضایتی همسرش ــ زنی که رابطه‌ای پنهانی با داماد خانواده دارد ــ به ناامیدی و فروپاشی روحی دچار می‌شود. مادر خانواده، برخلاف چهرهٔ به ظاهر دلسوزش، تنها تظاهر به مادری می‌کند و حتی از دادن غذا به فرزندانش دریغ می‌ورزد. او دخترش را ابزاری برای ارضای تمایلات خود می‌بیند و پسرش نیز، که تحصیلات وکالت را به‌تازگی به پایان رسانده، گرفتار بحران‌هایی عمیق شده و به الکل پناه می‌برد. در این میان، داماد خانواده نماد طمع و نقشه‌های شومی است که برای تصاحب ارث و دارایی‌ها در سر دارد. بسیاری از منتقدان اروپایی، نمایشنامهٔ «پلیکان» را اثری واقع‌گرایانه می‌دانند که بی‌پرده زشتی‌ها و حقایق تلخ زندگی خانوادگی را آشکار می‌سازد. گروهی دیگر از تحلیلگران، این اثر را بازتابی از شرایط اجتماعی و سیاسی اروپا پیش از جنگ جهانی اول قلمداد می‌کنند؛ دورانی که در آن، وحدت و انسجام از میان رفت و قارهٔ اروپا به سوی نابودی و آتش‌افروزی پیش رفت. نمایشنامهٔ «پلیکان» تاکنون در کشورهای متعددی به روی صحنه رفته و در قالب برنامه‌های رادیویی نیز بازخوانی و پخش شده است؛ میلیون‌ها شنونده در سراسر جهان آن را شنیده‌اند. عنوان نمایش از کتاب مقدس الهام گرفته شده، جایی که پلیکان، هنگامی که غذایی برای جوجه‌هایش نمی‌یابد، منقار خود را بر سینه می‌کوبد و با جگر و قلب خود فرزندانش را سیر می‌کند؛ تصویری از ایثار مطلق که در قلب این اثر جای دارد. آگوست استریندبرگ، نویسنده و نمایشنامه‌نویس برجستهٔ اسکاندیناوی، از پیشگامان تئاتر مدرن به‌شمار می‌رود. او علاوه بر «پلیکان»، آثار ماندگاری چون «نمایش یک رویا»، «دوشیزه ژولی»، «یاغی»، «به‌سوی دمشق»، «پدر»، «پاریا و قوی‌تر»، «طلبکاران» و «سونات اشباح» را نیز خلق کرده است؛ آثاری که هر یک در شکل‌گیری درام مدرن نقشی اساسی داشته‌اند.