کتاب ماهی سیاه کوچولو (خشتی کوچک) اثر صمد بهرنگی، انتشارات نشر نخستین

کتاب «ماهی سیاه کوچولو» یکی از شناخته‌شده‌ترین آثار ادبیات فارسی است که توسط صمد بهرنگی نوشته شده است. این اثر نمادین به‌طور گسترده به عنوان یک تمثیل سیاسی مورد توجه قرار گرفت و در دوران پیش از انقلاب ایران ممنوع بود. داستان ماندگار آن در کنار تصاویر درخشان فرشید مثقالی، جایگاه ویژه‌ای در ادبیات کودک و نوجوان ایران دارد. فرشید مثقالی در سال ۱۳۵۳ (۱۹۷۴ میلادی) به دلیل «کمک‌های ماندگار» خود در زمینه تصویرگری کودکان، جایزه معتبر هانس کریستین اندرسن را دریافت کرد. ترجمه‌های گوناگون از کتاب «ماهی سیاه کوچولو» در کشورهای مختلف منتشر شده است. تازه‌ترین نسخه انگلیسی آن در سال ۲۰۱۵، با همان تصاویر اصلی، به چاپ رسید و بار دیگر توجه مخاطبان جهانی را برانگیخت. داستان کتاب از زبان ماهی پیری روایت می‌شود که برای دوازده‌هزار فرزند و نوه‌اش، ماجرای سفر یک ماهی سیاه کوچولو را بازگو می‌کند. این ماهی کوچک که از امنیت و سکون برکه خسته شده، تصمیم می‌گیرد به دنیای بیرون سفر کند و ناشناخته‌های جهان را کشف نماید. او باور دارد که دنیا فراتر از برکه محدود محل زندگی‌اش است، پس راهی سفری پرماجرا می‌شود تا انتهای رودخانه را بیابد. در مسیر سفر، ماهی سیاه کوچولو از آبشارها عبور می‌کند و در امتداد رودخانه تا رسیدن به دریا پیش می‌رود. او در این راه با شخصیت‌های گوناگونی روبه‌رو می‌شود؛ از جمله مارمولکی دانا که به او یاری می‌رساند و پلیکانی ترسناک که خطری بزرگ برایش به‌شمار می‌آید. ماهی کوچک با تکیه بر خرد، شجاعت و اراده‌اش، سفری الهام‌بخش را تجربه می‌کند. هرچند کتاب «ماهی سیاه کوچولو» در ظاهر برای کودکان نوشته شده است، اما مفاهیم ژرف و نگاه فلسفی آن، برای بزرگسالان نیز جذاب و تأمل‌برانگیز است. این اثر سال‌ها به‌عنوان بیانیه‌ای غیررسمی برای جنبش‌های روشنفکری، از جمله سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران، شناخته می‌شد و همچنان به عنوان نمادی از آزادی‌خواهی، پرسشگری و جسارت در اندیشه فارسی ماندگار است.