کتاب سفرنامه ناصر خسرو اثر ناصرخسرو قبادیانی، ترجمه جعفر مدرس صادقی، انتشارات مرکز

کتاب «سفرنامه ناصر خسرو قبادیانی مروزی» به‌کوشش دکتر محمد دبیرسیاقی، یکی از برجسته‌ترین آثار سفرنامه‌ای ادب فارسی است که با حواشی، تعلیقات و فهارس تاریخی، در اختیار علاقه‌مندان تاریخ و ادبیات قرار گرفته است. این اثر گران‌سنگ به قلم ناصر خسرو قبادیانی بلخی نگاشته شده و شرحی دقیق از سفر هفت‌ساله اوست؛ سفری که در سال ۴۳۷ قمری از شهر مرو آغاز شد و در سال ۴۴۴ قمری در بلخ به پایان رسید. ناصر خسرو در این مسیر پرماجرا، از شهرهای بسیاری عبور می‌کند و از هر دیاری گزارشی روشن و مستند ارائه می‌دهد. از میان شهرهای معروفی که او در سفر خود از آن‌ها دیدن کرده، می‌توان به سرخس، نیشابور، دامغان، سمنان، قزوین، شمیران، شام، بیروت، حیفا، بیت‌المقدس، مکه، مدینه، قاهره، اسکندریه، بصره و اصفهان اشاره کرد. آغاز این سفر روحانی و فکری، بر پایه خوابی الهام‌بخش بود که ناصر خسرو را به انجام سفر حج واداشت. او با کنار گذاشتن شغل دیوانی خویش، راهی سفری شد که نه‌تنها یک زیارت، بلکه تحولی عمیق در اندیشه و قلم او رقم زد. «سفرنامه ناصر خسرو» اثری است ارزشمند که اطلاعات تاریخی، جغرافیایی و فرهنگی فراوانی در خود جای داده و بازتاب‌دهنده آداب و رسوم مردم سرزمین‌هایی است که نویسنده از آن‌ها گذر کرده است. ناصر خسرو با قلمی روان و بی‌تکلف، نثری ساده اما تأثیرگذار پدید آورده و با پرهیز از پیچیدگی‌های زبانی، خواننده را به دل حوادث و دیده‌های خود می‌برد. او با دقتی مثال‌زدنی و نگاهی دقیق به جزئیات، به توصیف فضای اجتماعی، معماری شهرها، معیشت مردمان، وضعیت اقتصادی و روابط تجاری مناطق مختلف می‌پردازد. صداقت، بی‌طرفی و واقع‌نگری از شاخصه‌های اصلی نوشته‌های اوست و همین ویژگی، «سفرنامه ناصر خسرو قبادیانی مروزی» را به منبعی معتبر برای پژوهشگران تاریخ و فرهنگ ایران بدل کرده است. این اثر که از نخستین سفرنامه‌های فارسی به شمار می‌آید، نه‌تنها یک گزارش مسافرت، بلکه سندی زنده از تاریخ، جغرافیا و فرهنگ اسلامی در قرن پنجم هجری است و جایگاه مهمی در میان آثار ماندگار زبان فارسی دارد.