کتاب فیه ما فیه اثر جلال الدین محمد بلخی(مولانا)، انتشارات نگاه

کتاب «فیه ما فیه» یا «مقالات مولانا» اثری منثور از «مولانا جلال‌الدین محمد بلخی» است که به زبان فارسی نگاشته شده و محتوایی سرشار از نقد، تفسیر و اندیشه‌های عرفانی دارد. این اثر شامل یادداشت‌هایی است که طی سی سال از سخنان و گفتارهای مولانا در مجالس و محافل مختلف گردآوری شده است. مریدان و شاگردان مولانا این سخنان را با دقت ثبت و مکتوب کرده‌اند. نثر «فیه ما فیه» ساده، روان و سرشار از مفاهیم دینی، اخلاقی و عرفانی است و روح تعلیمی و تربیتی آن به‌روشنی احساس می‌شود. در واقع، این کتاب مجموعه‌ای از درس‌گفتارها و مجالس مولانا محسوب می‌شود که بعدها به صورت یک اثر به‌هم‌پیوسته درآمده است. مولوی سه اثر منثور دارد: «فیه ما فیه»، «مکتوبات» (که به آن «مکاتیب» نیز گفته‌اند) و «مجالس سبعه». در میان این سه اثر، تنها «مکتوبات» به خط و قلم خود مولانا نگاشته شده است. دو اثر دیگر، یعنی «فیه ما فیه» و «مجالس سبعه»، مجموعه‌ای از سخنان و آموزه‌های او هستند که توسط شاگردانش ثبت شده‌اند. تدوین نهایی کتاب «فیه ما فیه» پس از وفات مولانا در سال ۶۷۲ هجری قمری انجام گرفته است؛ از این‌رو، عنوان فعلی کتاب از خود او نیست. در نسخه‌های کهن گاه این اثر را با نام «الاسرار الجلالیه» و گاه با عنوان «فیه ما فیه» معرفی کرده‌اند. در برخی نسخه‌های خطی نیز در بخش ظهریه ابیاتی آمده که در آن‌ها تعبیر «فیه ما فیه» به‌کار رفته است. بدیع‌الزمان فروزانفر بر این باور است که نام این کتاب برگرفته از عبارتی در «فتوحات مکیه» اثر محیی‌الدین بن عربی است. در آنجا چنین آمده است که: «کتاب فیه ما فیه بدیع فی معانیه اذا عایفت ما فیه رأیت الدرّیحویه». بدین ترتیب، «فیه ما فیه» نه‌تنها از مهم‌ترین آثار نثر عرفانی مولانا به‌شمار می‌آید، بلکه آیینه‌ای شفاف از اندیشه، جهان‌بینی و سلوک معنوی اوست.