کتاب ایران بین دو انقلاب اثر یرواند آبراهامیان، ترجمه کاظم فیروزمند، انتشارات مرکز

یرواند آبراهامیان، تاریخ‌نگار برجستهٔ آمریکایی‌ـ‌ایرانی، یکی از مهم‌ترین پژوهشگران تاریخ معاصر ایران است. مشهورترین اثر او کتاب «ایران بین دو انقلاب» نام دارد. آبراهامیان در این اثر، سیر تحول سیاسی و اجتماعی ایران را از دوران انقلاب مشروطه تا وقوع انقلاب اسلامی مورد بررسی قرار می‌دهد و کوشیده است با رویکردی جامعه‌شناختی، ساختار قدرت، طبقات اجتماعی و تحولات تاریخی ایران را تحلیل کند. کتاب «ایران بین دو انقلاب» از سه بخش اصلی و یازده فصل تشکیل شده است. این سه بخش عبارت‌اند از: بخش نخست: بررسی زمینه‌های تاریخی و اجتماعی ایرانِ در حال توسعه؛ بخش دوم: مطالعهٔ سیاست، تعاملات اجتماعی و رخدادهای بین‌المللی مؤثر در سقوط رضاشاه و شکل‌گیری حکومت پهلوی دوم؛ بخش سوم: تحلیل نابرابری‌های اجتماعی و اقتصادی دوران پهلوی دوم و بررسی عوامل اصلی ظهور انقلاب اسلامی سال ۱۳۵۷. این کتاب پژوهشی جامع در تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران است. آبراهامیان در نگارش آن از مجموعه‌ای گسترده از منابع و اسناد تاریخی بهره برده که پیش از او کمتر مورد استفاده قرار گرفته بودند. از جملهٔ این منابع می‌توان به آرشیو دفتر هند، اسناد دفتر امور خارجهٔ بریتانیا، مذاکرات مجلس شورای ملی، و مجموعه‌ای از روزنامه‌ها و نشریات دوره‌های مختلف تاریخ معاصر ایران اشاره کرد. هدف اصلی آبراهامیان در این کتاب، تحلیل ساختار اجتماعی و روند تحولات سیاسی ایران در یک سدهٔ اخیر است. وی بر این باور است که گروه‌های قومی، طبقات اجتماعی و نیروهای فکری نوظهور، نقشی اساسی در شکل‌گیری ایران مدرن ایفا کرده‌اند. در همین راستا، او با دقت به بررسی طبقات اجتماعی جدید، به‌ویژه طبقهٔ روشنفکر می‌پردازد و نشان می‌دهد چگونه این قشر در قرن گذشته در تغییر مسیر تاریخی و اجتماعی ایران تأثیرگذار بوده است. یرواند آبراهامیان به واسطهٔ پژوهش‌های گسترده و دقت علمی در تحلیل تاریخ معاصر، از سوی بسیاری از محققان به‌عنوان یکی از پیشگامان تاریخ‌نگاری ایران مدرن شناخته می‌شود. برخی نیز از او با عنوان «مورخ برجستهٔ ایران مدرن» یاد کرده‌اند. کتاب «ایران بین دو انقلاب» نخستین‌بار در سال ۱۳۶۱ شمسی (۱۹۸۲ میلادی) با عنوان انگلیسی Iran Between Two Revolutions توسط انتشارات دانشگاه پرینستون در نیوجرسی ایالات متحده منتشر شد و از آن زمان تاکنون بارها در ایران تجدید چاپ گردیده است.