کتاب به آینه نگاه نکن اثر پرچ زیتونتسیان، ترجمه آندرانیک خچومیان، انتشارات افق

رمان «به آینه نگاه نکن» اثر پرچ زیتونتسیان، نویسنده‌ی برجسته‌ی ارمنستانی، روایتی عمیق از جامعه‌ی ارمنستان در روزگار پس از فروپاشی شوروی سابق است. این اثر ادبی، تصویری از کشوری ارائه می‌دهد که پس از استقلال، درگیر جنگی طولانی بر سر منطقه‌ی «قره‌باغ» شد؛ دورانی پرآشوب که در آن، ثبات، امنیت ملی، و اتحاد اقشار مختلف مردم از مهم‌ترین دغدغه‌های جامعه به شمار می‌رفت. در دل همین بستر تاریخی، قهرمان رمان یعنی «ویگن»، مردی ثروتمند، درگیر حادثه‌ای رازآلود می‌شود. شبی از خواب برمی‌خیزد، به حمام می‌رود و هنگام بازگشت، در آینه نه چهره‌ی خود، بلکه صورت مردی ناشناس را می‌بیند. ابتدا تصور می‌کند دچار توهم یا رؤیا شده است، اما وقتی دوباره در آینه‌ای دیگر می‌نگرد، باز همان تصویر را می‌بیند. از همین لحظه، زندگی ویگن دگرگون می‌شود؛ نظم روزمره‌ی زندگی‌اش از هم می‌پاشد و پرسش‌های بی‌پایانی ذهن او را فرا می‌گیرد. مرد ناشناس در آینه، ویگن را به سفری درونی و بیرونی برای کشف هویت خویش می‌کشاند. زیتونتسیان در این اثر، با پیوند دادن ماجرای شخصی ویگن به رویدادهای سیاسی و اجتماعی ارمنستان، تاریخ معاصر کشورش را نیز بازمی‌گوید. ویگن که از شرایط اقتصادی دوره‌ی گذار بهره‌مند شده، در مسیر یافتن هویت واقعی خود به بن‌بست می‌رسد؛ بن‌بستی که به بحرانی اجتماعی در کل شهر تبدیل می‌شود. در روند این جستجو، او با شخصیت‌های گوناگونی روبه‌رو می‌شود که هر یک موقعیتی تازه و ماجرایی پرکشش می‌آفرینند. درون‌مایه‌ی اصلی رمان «به آینه نگاه نکن» جستجوی هویت انسانی است؛ دغدغه‌ای که از بنیادی‌ترین مسائل بشر معاصر به شمار می‌آید و در بسیاری از رمان‌های مدرن بازتاب یافته است. زیتونتسیان با نگاهی انتقادی به جامعه‌ی زمانه‌ی خود، روایتی از سردرگمی انسان در جهانی متزلزل ارائه می‌دهد؛ انسانی که می‌کوشد از میان آشوب اجتماعی و بی‌ثباتی فرهنگی، خویشتن خویش را بازیابد. این رمان خواندنی و پرمحتوا، نمونه‌ای درخشان از ادبیات معاصر ارمنستان است و فرصتی ارزشمند برای آشنایی مخاطبان فارسی‌زبان با جهان داستانی و فرهنگی این سرزمین به‌شمار می‌آید.