کتاب ترجمه کلیله و دمنه اثر ابوالمعالی نصرالله منشی، ترجمه مجتبی مینوی، انتشارات امیرکبیر

کتاب «کلیله و دمنه» مجموعه‌ای از افسانه‌ها و حکایت‌های کهن است که ریشه در فرهنگ و ادبیات هند دارد. بسیاری از پژوهشگران بر این باورند که خاستگاه اصلی این اثر به متون سانسکریت بازمی‌گردد. این کتاب در عصر عباسیان، به‌ویژه در قرن دوم هجری (قرن هشتم میلادی)، به‌دست عبدالله بن مقفع و با نثر فنی و تأثیرگذار او به زبان عربی ترجمه شد. پیش از ترجمه عربی، در آغاز قرن ششم میلادی و به فرمان خسرو اول انوشیروان، این اثر از زبان سانسکریت به زبان پهلوی برگردانده شد. در مقدمه کتاب آمده است که دانشمند هندی «بدبا» آن را برای «دبشلیم»، پادشاه هند، نگاشته است. نویسنده برای انتقال مفاهیم اخلاقی و سیاسی، از شخصیت‌هایی چون حیوانات و پرندگان بهره برده که در حقیقت نمادی از انسان‌ها و رفتارهای اجتماعی آنان به شمار می‌روند. افسانه‌های کلیله و دمنه موضوعات متنوعی را در بر می‌گیرند که مهم‌ترین آنها روابط میان فرمانروا و مردمش است. افزون بر این، کتاب شامل مجموعه‌ای از سخنان حکیمانه، پندها و خطبه‌های آموزنده است. گفته می‌شود خسرو اول پس از آگاهی از ارزش این اثر و معانی ژرف آن، به «برزویه طبیب» فرمان داد تا به هند سفر کند، نسخه‌ای از آن را به دست آورد و به زبان فارسی میانه (پهلوی) برگرداند. در سده‌های بعد نیز ترجمه‌های دیگری از این اثر صورت گرفت. از جمله در قرن هجدهم میلادی، «واختانگ ششم»، پادشاه کارتلی، آن را از فارسی به زبان گرجی ترجمه کرد. این ترجمه بعدها به‌دست استادش «سلطان صبا اوربلیانی» ویرایش شد و همراه با ترجمه ناتمام پیشین «داوود اول»، پادشاه کاختی، به‌عنوان مراجع مهمی برای بازسازی و تعیین متن اصلی احتمالی «کلیله و دمنه» مورد استفاده قرار گرفت.