کتاب شرح دیوان شمس تبریزی اثر کریم زمانی، انتشارات علمی

کتاب «شرح دیوان شمس تبریزی» از «مولانا جلال‌الدین محمد بلخی رومی»، اثری ماندگار از «کریم زمانی» است که در نزدیک به هزار صفحه، به همت انتشارات قطره به چاپ رسیده است. این مجموعه ارزشمند، نخستین شرح جامع بر دیوان «شمس تبریزی» طی هفت قرن اخیر به شمار می‌رود و به تشریح و تحلیل غزلیات عارفانه مولانا می‌پردازد. «کریم زمانی» در نگارش «شرح دیوان شمس تبریزی»، از نسخه‌ی تصحیح‌شده‌ی استاد «بدیع‌الزمان فروزانفر» بهره گرفته و در موارد مبهم یا ضروری، به نسخه‌ی عکسی موجود در موزه‌ی قونیه رجوع کرده است. شیوه‌ی او در شرح ابیات، با توجه به میزان سادگی یا پیچیدگی مفاهیم، گاه مختصر و گاه مفصل است و با دقتی تحلیلی در تبیین لایه‌های عرفانی شعر مولانا عمل کرده است. در این کتاب، پس از مقدمه‌ای مبسوط، مؤلف در صد باب مستقل به شرح «دیوان شمس تبریزی» می‌پردازد و مفاهیم عرفانی آن را موشکافانه واکاوی می‌کند. از مهم‌ترین موضوعات مطرح‌شده در این اثر می‌توان به معشوق حقیقی و تأثیر عشق او در جهان، وحدت وجود و وحدت شهود، تحلیل مرگ و زندگی، مفهوم جدایی و وصال، سیر و سلوک عرفانی، پیوند عاشق و معشوق، مستی عارفانه، آرزوی عاشق برای وصال معشوق، مقام تسلیم و رضا، لطف معشوق به عاشق، برتری عشق بر بهشت، بلاانگیزی عشق، وصف عاشق و معشوق ربانی، نقش همنشینی با اولیای خدا، مقایسه‌ی عاشقان و فارغان، ادب عاشقی و اهمیت دیدار و همنشینی «مولانا» با «شمس تبریزی» اشاره کرد. این اثر، حاصل سال‌ها پژوهش و تفسیر «کریم زمانی» — مولوی‌شناس برجسته‌ی کشور — است که به‌صورت دقیق و تحلیلی، جهان پررمز و راز دیوان شمس را برای علاقه‌مندان عرفان و ادب فارسی روشن ساخته است.