کتاب خاطرات مریم فیروز اثر مریم فیروز، انتشارات اطلاعات

کتاب «خاطرات مریم فیروز» روایتگر زندگی و سرگذشت یکی از آخرین بازماندگان جنبش سیاسی و فمینیستی ایران در اوایل و میانه‌ی قرن بیستم است. «مریم فیروز»، دختر شاهزاده عبدالحسین میرزا فرمانفرمائیان و بتول‌خانم، در شهر کرمانشاه دیده به جهان گشود و تحصیلات خود را در تهران و در مدرسه‌ای فرانسوی ادامه داد. در شانزده‌سالگی، پدرش ازدواج او را با سرهنگ عباسعلی اسفندیاری ـ اشراف‌زاده‌ای برجسته و پسر رئیس مجلس ایران ـ تدارک دید. این پیوند زناشویی ده سال دوام یافت و حاصل آن دو دختر بود. با وجود تفاوت‌ها و فاصله‌های فکری، این زوج به احترام پدر مریم فیروز، تا زمان درگذشت او از طلاق خودداری کردند و جدایی‌شان را دوستانه رقم زدند. در دهه‌ی ۱۳۲۰ خورشیدی، «مریم فیروز» مسیر تازه‌ای در زندگی فکری خود آغاز کرد. او به‌دنبال باورها و آرمان‌های عدالت‌خواهانه، به اندیشه‌های کمونیستی گرایش یافت؛ تصمیمی که باعث ناخشنودی بسیاری از اعضای خانواده‌ی اشرافی‌اش شد. وی برای همخوانی با باورهای مارکسیستی خود، نام خانوادگی «فرمانفرمائیان» را که آن را نماد اشرافیت می‌دانست، کنار گذاشت و نام «فیروز» ـ برگرفته از نام پدربزرگش ـ را برگزید. «مریم فیروز» از بنیان‌گذاران سازمان زنان وابسته به حزب توده بود؛ حزبی که در ابتدا عضویت زنان را نمی‌پذیرفت. او بعدها با تلاش و پشتکار، سهم چشمگیری در حضور مؤثر زنان در فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی ایفا کرد. در کنار فعالیت‌های سیاسی، میزبان محافل فرهنگی و ادبی پرشوری بود و مطابق سنت سالن‌های ادبی فرانسوی، در خانه‌ی خود از هنرمندان و روشنفکران استقبال می‌کرد. محفل او محل گفت‌وگو و تبادل اندیشه میان نویسندگان و شاعران بزرگی چون صادق هدایت، بزرگ علوی و فریدون توللی بود. مریم فیروز تا پایان عمر، علاقه‌ی خود را به سیاست، مبارزه‌ی اجتماعی و حقوق زنان از دست نداد. او نوشته‌های خود را حفظ کرد و اخبار و اطلاعاتی را که مطبوعات ایران در آن دوران اجازه‌ی انتشارشان را نداشتند، به‌صورت شفاهی در اختیار دیدارکنندگان اندک و گزیده‌ی خود می‌گذاشت. کتاب حاضر، بازتاب خاطرات، افکار و تلاش‌های این بانوی پیشگام و مبارز در راه آزادی و برابری زنان ایران است.