کتاب در ستایش دیوانگی اثر اراسموس، ترجمه حسن صفاری، انتشارات فرزان روز

به گفتۀ پاسکال، «دیوانه بودن آن‌قدر ضروری است که دیوانه نبودن خود شکلی دیگر از دیوانگی است.» با در نظر گرفتن این دیدگاه، می‌توان مسئلۀ اساسی کتاب «در ستایش دیوانگی» نوشتۀ اراسموس را بهتر دریافت. این تک‌گویی پرشور و دیوانه‌وار، که یادآور شیوۀ فلسفی و گفت‌وگومحور افلاطون در بهره‌گیری از نوعی ادبیّت تئاتری است، در آغاز خطابه‌ای خطاب به جامعۀ زمانۀ خود محسوب می‌شود و در ادامه رساله‌ای برای تمام تاریخ. همین معاصر بودن با روزگار خویش است که سبب می‌شود این اثر، هم‌زمان با همۀ اعصار نیز معاصر بماند. دسیدریوس اراسموس، با درک شهودی و شناخت عمیق از اروپا‌ی گرفتار در منجلاب استبداد، جهل، خرافه و ترس از دیگری، بنیان نقد خود را بر نوعی عقلانیت منزجرکنندۀ کلیسایی استوار ساخت؛ عقلانیتی که در برابر هر میل به نوگرایی، آزادگی و هر شکل از نگرش عقلانی ناشی از تأمل ژرف در جهان می‌ایستد. کتاب «در ستایش دیوانگی» رساله‌ای است که پیش از نگارش «اتوپیا»ی سر تامس مور و «گفتار در بندگی خودخواسته»ی اتیین دولابوئسی، بر ارزش و اهمیت جنونِ عقلانی برخاسته از آزادی تأکید کرد و از بنیاد بر فلسفه، الهیات، هنر و ادبیات غرب تأثیر گذاشت. اگر امروز می‌دانیم عقلانیت در معنای مدرن خود رادیکال‌ترین کنشی است که انسان باید به آن وفادار بماند، این آگاهی را مدیون اراسموسِ فیلسوف و مصلح اجتماعی بزرگ هلندی هستیم؛ اندیشمندی که همچون دوست دیرینش، سر تامس مور، مردی برای همۀ دوران‌ها بود.