کتاب White Nights اثر فئودور داستایفسکی، انتشارات معیار علم

رمان «شب‌های روشن» اثر فئودور داستایفسکی، نویسنده نامدار و تأثیرگذار روس، از آثار برجسته ادبیات داستانی کلاسیک با درون‌مایه‌ای عاشقانه است. این داستان کوتاه اما ژرف، با روایت اول‌شخصی بی‌نام و تنها، تصویری از انزوا، خیال‌پردازی و عشق درونی انسان ارائه می‌دهد. راوی داستان مردی گوشه‌گیر است که در یکی از شهرهای روسیه زندگی می‌کند. تنهایی او چنان عمیق است که به گفت‌وگو با خود پناه می‌برد و به شکلی وسواس‌گونه درباره زندگی، جهان اطراف و احساساتش می‌اندیشد. تنها فردی که گاه با او سخن می‌گوید پیرزنی است که صاحب‌خانه‌اش محسوب می‌شود و به‌نوعی تنها ارتباط انسانی او در دنیای واقعی است. داستایفسکی داستان را در چهار شب و یک صبح روایت می‌کند. در این مدت کوتاه، زندگی راوی با آشنایی ناگهانی‌اش با دختری جوان به نام ناستنکا دگرگون می‌شود. هر شب، این دو در دیدارهایی مکرر از تجربه‌ها، رؤیاها و رنج‌های خود سخن می‌گویند و میان آن‌ها پیوندی عاطفی شکل می‌گیرد. مرد به‌تدریج دل در گرو ناستنکا می‌سپارد، اما دختر هنوز خاطرخواه مرد جوان دیگری است که سال پیش مستأجر او و مادربزرگش بوده است. ناستنکا و آن مرد جوان وعده دیداری داده‌اند که هرگز به انجام نرسیده و حال، پس از گذشت یک سال، دختر هنوز چشم‌انتظار بازگشت اوست. راوی که درگیر احساسات خود شده، مأمور می‌شود نامه ناستنکا را به دوست معشوقش برساند و با او برای سه شب پیاپی منتظر دیدار مرد جوان بماند. در این شب‌ها، نزدیکی عاطفی میان ناستنکا و راوی افزون‌تر می‌شود، اما دختر از عشق نهفته او بی‌خبر است. سرانجام در آخرین شب، راوی از عشق خود سخن می‌گوید و حقیقت احساسش را برملا می‌کند، اما سرنوشت برای او مسیر دیگری رقم زده است. «شب‌های روشن» در واقع روایتی از عشق، تنهایی و رؤیای ناتمام مردی است که هرگز نتوانست در زندگی‌اش پیوندی واقعی با زنی برقرار کند. این بی‌سرانجامی، نمادی از پوچی، دل‌تنگی و شکست‌های درونی انسان در برابر آرزوی عشق حقیقی است.