کتاب ضد داستان اثر فیلیپ استویک، ترجمه ادریس رنجی، انتشارات هیرمند

کتاب «ضد داستان» به‌ویرایش فیلیپ استویک، مجموعه‌ای از سیزده داستان کوتاه است که در دهه‌های پایانی قرن بیستم نوشته شده‌اند. نویسندگان این آثار هر یک با زبانی تجربی و ساختارهایی متفاوت، در قالب داستان‌نویسی دست به نوآوری زده‌اند. هدف اصلی کتاب نشان دادن این نکته است که روایت داستانی می‌تواند از قالب‌های کلاسیک فاصله بگیرد، بی‌آنکه از معنا، انسجام یا تأثیرگذاری تهی شود. داستان‌های این مجموعه ساختاری غیرسنتی و گاه نامعمول دارند. برخی از آن‌ها بدون طرح مشخص پیش می‌روند، بعضی شخصیت‌محور نیستند، و شماری دیگر با زمان، زاویه‌دید یا زبان روایت بازی می‌کنند. چنین ویژگی‌هایی باعث می‌شود که خواننده نتواند صرفاً از بیرون دنبال‌کننده‌ی داستان باشد؛ بلکه ناگزیر است به خودِ روایت و چگونگی شکل‌گیری آن نیز بیندیشد. در بسیاری از این آثار، موضوع اصلی خودِ «داستان‌گویی» است. همین تأمل در ماهیت روایت و بازتاب خودِ فرآیند نوشتن، سبب شده که عنوان «ضد داستان» برای مجموعه انتخاب شود. نویسندگان گردآمده در این کتاب، گرایش‌هایی آشکار به سبک‌های پست‌مدرن، فراداستان و روایت‌های خودآگاه دارند. در متن‌های آنان، مرز میان واقعیت و خیال گاه حذف می‌شود یا ثبات خود را از دست می‌دهد. برخی از داستان‌ها نه برای بازنمایی ماجرا یا شخصیت، بلکه برای کاوش در امکانات زبان و شیوه‌های روایت نوشته شده‌اند. در نتیجه، تمرکز اصلی آن‌ها بر فرم و فرایند روایت است، نه بر تعریف یک قصه‌ی منسجم. کتاب «ضد داستان» نه مجموعه‌ای صرف از داستان‌های کوتاه است و نه اثری نظری درباره‌ی داستان‌نویسی؛ بلکه اثری است میان این دو حوزه. از یک‌سو می‌توان آن را نمونه‌ای شاخص از داستان‌های تجربی دانست که در آن فرم بر محتوا تقدم دارد، و از سوی دیگر، بازتابی از دگرگونی‌های فکری و ادبی قرن بیستم در درک مفهوم «داستان» و تحول در شیوه‌های «داستان‌نویسی» است.